Maqola tibbiyot sohasida psixologiya fanining, xususan, psixodiagnostikaning ahamiyati, uning o‘ziga xosligi, tibbiyotda psixodiagnostika nazariyasi va usullari asosida kasallik etiologiyasi, patogenezi, kasalliklarni davolash va oldini olishda psixologik omillarning rolini o‘rganish bilan bog‘liq muammolarni, tibbiyot va psixologiya fanlari integratsiyasi, amaliyotdagi ehtiyojlar tahlili hamda bu sohadagi muammolarni bartaraf etish yo‘llarini aniqlashga bag‘ishlangan.

Maqolada hozirgi bosqichdagi amaliy psixologiyaning dolzarb muammolaridan biri – O‘zbekistonda amaliy psixologiyaning rivojlanishi va amaliyotchi psixologlar tayyorlash muammolari tahlili va muhokamasi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, amaliy psixologiya sohasidagi muammolarni samarali hal qilish uchun kompleks yondashuvlar taklif etiladi.

Ushbu maqolada jinslararo tenglik, biologik hamda jinsga bog‘liq farqlar haqidagi tasavvurlar, bu borada alohida ilmiy tadqiqotlar olib borish zaruratining paydo bo‘lishi, gender muammolarini o‘rganuvchi nazariyalarning shakllanishi haqidagi ma’lumotlar yoritilgan.

Maqolada yoshlarning turli xil yot g‘oyalarga berilib ketishlarining ijtimoiy-psixologik omillari, xususan, ularning individual-psixologik xususiyatlari, ma’lumotlilik darajasi, oila va oilaviy muhit, tengqurlari va ommaviy axborot vositlari ta’sirining ijtimoiy-psixologik masalalari bayon etiladi.

“Chet tilining kommunikativ qobiliyati” tushunchasining batafsil tahlili, shuningdek, psixologiya va kompetentsiyaga yo‘naltirilgan pedagogikada ko‘rib chiqilayotgan tushunchalarning o‘zaro bog‘liqligini tahlil qilish hamda ushbu metodik tekisliklarni fanlararo muammo sohasida birlashtirish. Kompleksda ko‘rib chiqilayotgan qobiliyatlarni rivojlantirishdagi muayyan didaktik va uslubiy imkoniyatlar va qiyinchiliklarni aniqlagan holda lingvistik ta’lim jarayoni ushbu ishning yangiligini tashkil etadi.

Hozirda millatlararo nikoh asosida vujudga kelayotgan oilalardagi farzandlarning umumiy turmush sharoitiga ham e’tibor qaratilmoqda. Bunday oilalarda voyaga yetayotgan farzandlarning oiladagi nizolarning yuqori darajasi, madaniy qadriyatlardagi farqlar va muammoli ota-onalik tufayli stress omillariga duchor bo‘lishi ularning qarashlarini o‘zgartirmoqda. Ko‘pmillatli oilalarda etnik-ijtimoiy va etnodemografik jarayonlar boshqa miqyosda sodir bo‘ladi hamda psixologik omilning sezilarli ta’siri bilan amalga oshiriladi, chunki etnik guruhlarning vakillari haqiqiy odamlar. Ko‘pmillatli oilalarda etnikmadaniy o‘ziga xoslik namoyon bo‘lishining ko‘plab ehtimoliy kombinatsiyalari mavjud bo‘lib, ular qaysi etnik guruhlar nikohda birlashganligiga, mahalliy etnik o‘zaro munosabatlarning tabiati hamda oilaning yashash joyidagi umumiy etnik vaziyatiga bog‘liq. Maqolada ushbu masala yuzasidan olib borilgan empirik tadqiqotlarning natijalari tahlil qilinadi.

Mazkur maqolada koping-strategiyalar muammosiga bag‘ishlangan ilmiy adabiyotlarning nazariy tahlili hamda talaba yoshlar o‘rtasida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari tahlili keltirilgan. Alohida e’tibor koping-strategiyalarning shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillarni aniqlashga qaratilgan. Undan tashqari, ta’lim jarayonida va kelgusi kasbiy faoliyatda talabalalarning stressli holatlarni samarali yengib o‘tishga yordam beradigan tavsiyalar taklif etilgan.

Mazkur maqolada ona va о‘smir farzandning о‘zaro munosabat xususiyatlari haqidagi tasavvurlari mutanosibligining psixologik ahamiyatini empirik о‘rganish natijalari bayon etilgan.

Ushbu maqolada sharq mutafakkirlarining oila va nikoh munosabatlari haqidagi fikrlar yoritilgan. Maqolada oilaviy munosabatlarga oid qadriyatlarimiz, oilaviy nizolarni hal qilishda sharq mutafakkirlarining nasihatlari o’rin olgan. Sharq mutafakkirlarining oilaviy munosabatlarga qarashlari ijtimoiy-psixologik jihatdan yoritilgan.

Maqolada yoshlarning koping xulq-atvorining ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini o‘rganishning nazariy va uslubiy asoslari yoritilgan. Asosiy e’tibor yoshlar o‘rtasida koping xulq-atvorini o‘rganishning turli yondashuvlarini tahlil qilishga qaratilgan. Yoshlar uchun qo‘llanadigan koping xulq-atvori modellari, shuningdek, ushbu sohadagi tadqiqot usullari muhokama qilinadi

Mazkur maqolada muallif tomonidan olib borilgan tadqiqot asosida mehnat migratsiyasi daxl qilgan oilalarda voyaga yetayotgan o‘smirlarda o‘z-o‘zini dolzarblashtirish jarayoni tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari jadval va diagrammada keltirilgan va shu asosda xulosa berilgan

Maqolada simmetriya tuyg‘usining jinsiy xususiyatlarini empirik o‘rganish natijalari keltirilgan. Shu bilan birga, atrofimizdagi dunyoda simmetriya xususiyatlarining namoyon bo‘lish shakllari va yo‘nalishlarining xilma-xilligini fenomenologik tahlil qilish “simmetriya tuyg’usi” tushunchasini aqliy aks ettirish, ya’ni obyektlar va hodisalarning tartiblilik, muvozanat va mutanosiblik darajasi tufayli hissiy tajriba sifatida aniqlashga imkon berdi. Jinsga bog‘liq bo‘lgan emotsional reaksiyaning differensial belgilari konsepsiyasi asosida simmetriya va uning buzilishini hissiy aks ettirishda ushbu omilning muhim roli haqida faraz qilindi. Taqdim etilgan miqdoriy ma’lumotlar simmetriya tuyg‘usi rivojlanishining gender o‘ziga xosligini tasdiqlashga imkon
berdi. Xususan, ayollarning subyektlar guruhida simmetriyaga munosabati erkaklar guruhiga qaraganda bir xil ekani aniqlandi. Simmetriyaga munosabatning bu o‘ziga xosligi erkak subyektlar o‘rtasida simmetriya tuyg‘usi ko‘rsatkichlarining ko‘proq guruh ichida tarqalishida, ayol subyektlarning natijalarini nisbatan teng taqsimlashida namoyon bo‘ladi. Bundan tashqari, olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, yuz simmetriyasi va uning buzilishini idrok etishning gender xususiyatlari asimmetriyani aniqlash vaqtida, tezlikning aniqlik bilan bog‘liqligida aniqroq ifodalangan, bunda qizlar o‘g‘il bolalarga nisbatan ustunlik qiladi.

Maqolada O‘zbekiston Respublikasining yosh oilalaridagi zo‘ravonlik muammosi, uning turlari, namoyon bo‘lishi va ularni bartaraf etish yo‘llari kabi dolzarb muammolar ko‘rib chiqilgan.

Ushbu maqolada o‘quvchi qizlarning ijtimoiy faolligini rivojlantirish haqida ma’lumotlar berib o‘tilgan bo‘lib, ularning faolligini rivojlantirish jarayonida Vitagen ta’lim texnologiyasidan foydalanishning o‘ziga xos jihatlari yoritib berilgan. Vitagen ta’lim texnologiyasining mazmun va mohiyati haqida pedagog olimlarning qarashlari yoritilgan

This article is devoted to the study of communicative competence and coping strategies of students in the educational process. It was revealed that the differences in communicative competence and coping strategies depend on the faculty, course, as well as on the gender, condition and age of students.

Maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy kreativ kompetentsiyalarni shakllantirishning nazariy tahlili muhokama qilinadi. Ta’lim muhitida ijodiy fikrlashni rivojlantirishga yordam beradigan uslub va strategiyalarga alohida e’tibor qaratiladi. Muallif, shuningdek, bir-birini to‘ldiradigan va o‘zaro ta’sir qiluvchi turli xil o‘quv profillaridagi o‘qituvchilarning ijodiy kompetensiyasi muammosi bo‘yicha olimlar tadqiqotlaridagi kognitiv komponent, motivatsion komponent, faoliyat komponenti va aks ettiruvchi komponent kabilarni o‘rganadi

Hozirgi kunda oilaviy qadriyatlarni o‘rganish juda muhim masala hisoblanadi. Chunki oilalar mustahkamligini ta’minlashda, oilaviy ajralishlarning oldini olishda hamda oilalarda sog‘lom ma’naviy-axloqiy muhitni yaratishda oilaviy qadriyatlarning, an’analarning mavjudligi katta ahamiyatga ega. Mazkur maqola ham oilalardagi qadriyatlarni o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda ushbu muammo doirasida olib borilgan tadqiqot natijalari yoritilgan.

Bugungi kunda psixosomatik kasalliklar doirasi kengaytirilib, deyarli barcha kasalliklarning kelib chiqishida psixologik omillar o‘rni mavjudligi ma’lum bo‘lib bormoqda va bu shifokorlar hamda psixologlar tomonidan e’tirof etilmoqda. Maqolada psixosomatik kasalliklar bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini baholashda yosh va jins xususiyatlari tahlil qilingan.

Maqolada ijtimoiy tasavvurlar konsepsiyasidan kelib chiqadigan shaxsning ijtimoiy tasavvurlari tizimida bolaning o‘zi va o‘z fazilatlari to‘g‘risidagi tasavvurlari, eng avvalo, jamiyatda tutajak o‘rni va maqomini belgilovchi muhim mexanizm ekanligi, uning mazmuni shaxsning nafaqat o‘ziga, balki o‘zga shaxslarga bo‘ladigan ijtimoiy munosabatlari hamda ijtimoiy xulqining asosi hisoblanishi haqida so‘z yuritiladi. Bunda qanday ijtimoiy omillar va guruhlarning yetakchi rol o‘ynashi ilm-fan nuqtayi nazaridan muhim ekani asoslangan.

Maqola oilaviy zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslar o‘rtasida xavotir muammosini o‘rganishga bag‘ishlangan. Bugungi kunda jamiyatda ortib borayotgan oilaviy zo‘ravonlik, xususan, er-xotin munosabatlaridagi zo‘ravonlik tufayli xavotir darajasining yuqoriligini insonning umumiy hayot sifati pasayishiga va turli xil ruhiy hamda asab kasalliklariga olib keladigan eng keng tarqalgan psixologik omillardan biri sifatida qarash mumkin. Zamonaviy psixologiya amaliyotida kognitiv xulq-atvor terapiyasi eng samarali yondashuvlardan biri hisoblanadi va muallif oilaviy zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslar bilan ishlashda ushbu terapiya texnikalarining samaradorligini ko‘rsatadi

Ushbu maqolada shaxsning oilaviy holati va uning tolerantlik darajasi o‘rtasidagi munosabatlar o‘rganiladi. Tadqiqot natijalarini tahlil qilish asosida oilaning mavjudligi yoki uning yo‘qligi shaxsning tolerantlik darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydi, chunki ushbu omil faqat o‘z his-tuyg‘ularini boshqarish darajasiga ta’sir qilishi mumkin, degan xulosa qilinadi. Didaktik aralashuv oilaviy va oilaviy bo‘lmagan shaxslarning tolerantligi orasida sezilarli farq qilmaydigan darajada shaxs tolerantligini tezda ochib berishi ta’kidlanadi

Hayot davomida yoshlar turli qiyin, stressli vaziyatlarga duch kelishadi. Ko‘p jihatdan bu holatlarning barchasi talabalarga yuqori talablar qo‘yiladigan oliy ta’lim muassasalarida sodir bo‘lishi kuzatilgan. Bu shaxsga mavjud muammoli vaziyat haqida to‘liq ma’lumot olishga, uni tahlil qilishga va to‘g‘ri yechimni topishga yordam beradigan metodlar hisoblanadi. Psixologiyada yengish strategiyalari odatda shaxs tomonidan ongli ravishda qo‘llanadigan qiyin vaziyatlar, sharoitlar bilan kurashish usullari, turli xulq-atvor strategiyalari to‘plami, kognitiv va xulq-atvor sohalarida baholanadigan muayyan tashqi yoki ichki talablarni yengish uchun urinishlar deb tushuniladi va haddan ortiq shaxs resurslari sifatida baholanadi. Turli murakkab hayotiy vaziyatlarda talabalar tomonidan tanlanuvchi koping-strategiyalar ular tahsil oluvchi oliy ta’lim muassasasi, ular tanlagan mutaxassislik yo‘nalishi va diniy e’tiqod darajasiga qaysidir darajada bog‘liq. Maqolada oliy ta’lim muassasasi talabalari foydalanadigan koping-strategiyalari yuzasidan tadqiqot natijalari keltirib oʻtilgan.

Maqolada oilada turmush o‘rtoqlar munosabatidagi zo‘ravonlik vaziyatida uning faoliyatining halokatli omillarini hisobga olgan holda intervensiya (aralashuv) konsepsiyasi taklif etiladi. Intervensiyaning maqsadlari muhokama qilinib, oilaviy zo‘ravonlik holatlarida oilalarga yordam berishga ta’sir etuvchi ijtimoiy psixologik omillar tahlili berilgan.

Gender sotsializatsiyasini oʻrganish natijalari, shubhasiz, erkak va ayolning gender oʻziga xos xususiyatlari bo‘lib, u insonning jamiyatdagi mavqeyi hamda uning shaxsiy va kasbiy taqdiriga oʻziga xos ta’sir koʻrsatadi. Shu ma’noda, ular zamonaviy dunyoda sodir boʻlayotgan jarayonlarni aks ettirish uchun juda muhim boʻlib, ularning asosiy yoʻnalishi tobora kuchayib borayotgan insonparvarlik va shaxsning ma’naviy rivojlanishiga talablarning kuchayishi bugungi kundagi tadqiqotlarning dolzarbligini belgilaydi

O‘z joniga qasd qilish sog‘liqni saqlashning dolzarb muammosidir, biroq O‘zbekistonda uning muhokamasi ko‘pincha madaniy va ijtimoiy to‘siqlarga duch keladi. Muammoni yashirish jamoat salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi bilan birga, o‘z joniga qasd qilishning oldini olishni qiyinlashtirishi ham mumkin. Ushbu maqola O‘zbekistonda o‘z joniga qasd qilish xatti-harakatlarining asosiy sabablari – mavzu haqida sir saqlash oqibatlari va bu muammoning jamiyat va davlat institutlari darajasida muhokama qilishning ahamiyatini ko‘rib chiqadi. Ruhiy salomatlik haqida ochiqlik va o‘z joniga qasd qilishning oldini olish bo‘yicha faol harakatlar fuqarolarning farovonligini oshiradi