Maqola oilada farzand tarbiyasida ota-onaning roli, ya’ni oilada farzandni tarbiyalashda, avvalo, ota-onaning о‘zi tarbiyalangan hamda kuchli tarbiyaviy bilimlarni egallagan bо‘lishi kerakligi, farzand tarbiyalayotgan ota-onaning har bir harakati, yurish-turishi, muomalasi, boshqalar bilan о‘zaro munosabatda oliyjanob fazilatlarni namoyon eta olishi bilan farzandga namuna bо‘lishi kerakligi keltirilgan. Shuningdek, ota-onalarning bosh maqsadi о‘sib, voyaga yetayotgan farzandlarini har tomonlama barkamol inson qilib tarbiyalashda barkamol shaxs fazilatlarini singdirishdir.

Ushbu maqolada o‘zbek kontekstida o‘smirlarning intellektual rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi oila bilan bog‘liq omillarning xilma-xilligi o‘rganilgan ishlar mazmuni yoritilgan. Mahalliy va xalqaro tadqiqotlarga asoslanib, u oila tuzilishi, ota-onalarning tarbiya uslublari, ijtimoiy-iqtisodiy holat va bilim olish natijalarini shakllantirishda ota-onalarning ishtiroki kabi omillarni tahlil qiladi. Tadqiqot natijalari o‘smirlarning aqliy o‘sishini rag‘batlantirishda qo‘llab-quvvatlovchi oilaviy muhitning ahamiyatini ta’kidlaydi.

Maqolada aholi bandligi tushunchasi, rivojlangan mamlakatlarda bandlik va mehnat bozorini tartibga solishning modellari o‘rganib chiqilgan. Mazkur davlatlar tajribalaridan mamlakatimizda ishsizlikni qisqartirish va aholining ijtimoiy zarur mehnat bilan bandligini ta’minlash bo‘yicha imkoniyatlar yoritilgan

Mazkur maqolada xotin-qizlar ijtimoiy kayfiyatini sotsiologik jihatdan o‘rganish va uning metodologiyasini yaratishning dolzarbligi, mahalliy va xorijiy olimlar ishlarida ko‘rib chiqilgan o‘ziga xos tomonlari atroflicha yoritilgan. Shu bilan birga, ijtimoiy kayfiyat tushunchasining mohiyati, xotin-qizlar kayfiyatini o‘rganishning asosiy jihatlaridan kelib chiqqan holda uni baholash ko‘rsatkichlari bo‘yicha xulosalar berilgan.

Maqolada oilada shaxsdagi stress va oʻziga nisbatan ishonchsizlik moddiy yetishmovchilik hissini yuzaga keltiruvchi psixologik omil ekani asoslangan bo‘lib, muammolarning asosiy sababchisi sifatida moddiy yetishmovchilik ko‘rsatilgan. Bu moddiy yetishmovchilik oiladagi shaxslarda uchraydigan stress va o‘ziga nisbatan ishonchsizlik kabi psixologik muammolarda aksini topishi hamda oiladagi nizolar, ota-onalar talabchanligi, hissiy qo‘llab-quvvatlash yetishmasligi, oiladagi iqtisodiy va ijtimoiy bosimlar oqibatida yuzga keluvchi omillar sanab o‘tilgan hamda bu omillarning shaxs rivojlanishiga ta’siri ko‘rsatilgan.

Mazkur maqolada o‘smirlarning ogohlik va hushyorlik fazilatlari rivojlanishi, dunyoqarashi shakllanishida oilaning hamda oilaviy tarbiyaning o‘rni yoritib berilgan. Shuningdek, muallif bu boradagi jahon va o‘zbek olimlarining ishlari hamda firklarini keltirib o‘tgan.

Mazkur maqolada noto‘liq oila tushunchasi atroflicha o‘rganilgan. Xorijiy olimlarning noto‘liq oilalar bo‘yicha olib borgan tadqiqotlari tahlil qilingan

Muloqot inson hayotining barcha faoliyatida eng muhim va zarur jarayon hisoblanib, har bir faoliyatga sezilarli ta’sir ko‘rsata oladi. Shuningdek, oilada ham nutq odobi, muloqot jarayoni oilaviy munosabatlarga ham muhim ta’sir kuchiga ega omil sanaladi. Muloqotning gender, ya’ni jins bo‘yicha farqli belgilari, xususiyatlari mavjud bo‘lib, bu oilaviy muloqotda ham yaqqol aks etadi. Ushbu maqolada ham oilada er va xotin nutqidagi gender jihatlarning xususiyatlari hamda ularning oila a’zolar munosabatlariga, oila farovonligiga ta’siri yoritib berilgan. Mavzuni asoslash maqsadida o‘zbek va xorij olimlarining bu boradagi fikrlari tahlilga tortilgan

Ushbu maqolada sharq mutafakkirlarining oila va nikoh munosabatlari haqidagi fikrlar yoritilgan. Maqolada oilaviy munosabatlarga oid qadriyatlarimiz, oilaviy nizolarni hal qilishda sharq mutafakkirlarining nasihatlari o’rin olgan. Sharq mutafakkirlarining oilaviy munosabatlarga qarashlari ijtimoiy-psixologik jihatdan yoritilgan.

Maqolada yoshlarning koping xulq-atvorining ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini o‘rganishning nazariy va uslubiy asoslari yoritilgan. Asosiy e’tibor yoshlar o‘rtasida koping xulq-atvorini o‘rganishning turli yondashuvlarini tahlil qilishga qaratilgan. Yoshlar uchun qo‘llanadigan koping xulq-atvori modellari, shuningdek, ushbu sohadagi tadqiqot usullari muhokama qilinadi

Bugungi kunda O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirishda xalqaro tajribalar va standartlar asosida ularning jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirishda tajribalarni tahlil qilish hamda kerakli taklif va tavsiyalarni ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega.

Ushbu maqolada olib borilgan tadqiqotlar asosida ajrashishning ijtimoiy mohiyati, uning ehtimolini oshiruvchi omillar aniqlangan, ajrashish sabablari hamda uning oila a’zolari va jamiyat uchun oqibatlari, shuningdek, nikoh va ajrashishlar ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi tahlil qilingan

Sharq oilalarida ko‘pchilik ayollar uy bekasi bo‘lib, ular ro‘zg‘or yumushlari, bolalar tarbiyasi, erlari va qaynona-qaynotalariga g‘amxo‘rlik qilish bilan band bo‘ladilar. Biroq har kuni bir xil ishlarni qayta-qayta bajarish bugungi globallashgan dunyoda ayollarning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Jamiyatda gender tengligini ta’minlash masalalarini hisobga olgan holda, ularni nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy va psixologik jihatdan ham ta’minlash mexanizmlari ishlab chiqilmoqda. Shuningdek, ular o‘zlarining qiziqishlari va sevimli yumushlar bilan bog‘liq boshqa mashg‘ulotlar bilan shug‘ullanishi orqali muammoni yengillashtirishga harakat qilishadi. Ammo bu ham uy bekalarining jamiyatdagi muammolarini hal qilish uchun ideal yechim bo‘lmasligi mumkin. Ushbu maqola uy bekalarining ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini, uy bekalarining psixologik muammolari va ularning yechimlarini o‘rganish, “uy bekasi sindromi”ni tashxislash va tuzatishning soddalashtirilgan usullarini tahlil qilishga bag‘ishlangan

Ushbu maqolada Sharq mutafakkirlarining oila va uning qadriyatlari haqidagi nazariy ma’lumotlari berilgan. Sharqda oilaviy tarbiya masalasi, er va xotinning oiladagi vazifalari, oila mustahkamligida ayollarning o‘rniga alohida e’tibor qaratilgan. Qiz farzand tarbiyasida alohida ahamiyat kasb etuvchi axloqiy tarbiya haqida ma’lumotlar ko‘rsatilgan. Oilada ayollarning xususiyatlarini ajratib ko‘rsatib berilgan.

Maqolada O‘zbekiston mehnat bozorida xotin-qizlar raqobatbardoshligini oshirishda sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarning amaliy ta’siri tahlil qilinadi. ILO, OECD, UNICEF, Jahon banki ma’lumotlari hamda milliy tashabbuslar (Digital Uzbekistan–2030, One Million Uzbek Coders, Uzbekistan Digital Inclusion, Yulduz Tech Awards) asosida olib borilgan tahlil ayollar ishsizligi va soha segregatsiyasi saqlanayotganini ko‘rsatadi, biroq masofaviy ish, qayta tayyorlash va onlayn ta’lim orqali kirish to‘siqlari kamaymoqda. AI vositalari mehnat unumdorligi va ish qidirish ko‘nikmalarini oshirayotgani, davlat grantlari va hududiy dasturlar esa inklyuziv rivojlanishni rag‘batlantirayotgani qayd etiladi. Shu bilan birga, ma’lumotlardagi og‘ishlar va algoritmik adolat masalalariga yechim sifatida etik AI boshqaruvi, gender-sezgir siyosat va STEM ta’limi muhimligi asoslanadi

Ko‘p bolali oilalar muammolari bugungi kunda ham mahalliy, ham xorijiy olimlar tomonidan o‘rganilayotgan muhim mavzulardan biri hisoblanadi. Ko‘p bolali oilalar o‘ziga xos psixologik xususiyatlarga ega bo‘lgan alohida ijtimoiy guruh ekanligi bois ko‘p bolali oila fenomeni jamiyat institutsionallashuvida muhim hisoblanib, oiladagi submadaniyatning o‘ziga xos jihatlari ota-ona va bolalar o‘rtasidagi munosabatlarda namoyon bo‘ladi. Maqolada ushbu muammo yuzasidan olib borilgan empirik tadqiqotlarning natijalari tahlil qilinadi.

Zamonaviy davrda har bir davlat о‘zining milliy borligini, uning mavjudligini belgilab beruvchi oila modelini globallashuvning ommaviy madaniy kо‘rinishlarining salbiy ta’siridan himoya qilish uchun bor kuchini sarflaydi. Ayni paytda, ayniqsa, Yevropa davlatlarida oila institutining zaiflashishi, ayrim hollarda hatto barbod bо‘lishi borasidagi tashvishlarning kuchayishi masalaning hayotiy ahamiyati va dolzarbligini yana bir karra namoyon etmoqda

Sotsionomika zamonaviy G‘arb jamiyatida mashhur bo‘lib borayotgan yo‘nalishlardan biri bo‘lib, ko‘p jihatdan aholi va ma’lum toifalarning ijtimoiy kayfiyatiga nisbatan sezuvchan bo‘lgan ijtimoiy hodisa va jarayonlarni, jumladan, moliyaviy bozordagi xulq-atvor harakatlarini va ularning o‘zaro aloqadorligini tadqiq qiladi. Mazkur maqolada yuqorida sotsionomika nazariyasining kelib chiqishi hamda ijtimoiy kayfiyat sotsionomika nazariyasi yondashuvida qay tarzda tahlil qilinishi, sotsiometrlar sifatida qabul qilingan ko‘rsatkichlar borasida fikr yuritilgan.

Maqola ilk bolalik davridagi bolalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti sharoitlariga moslashtirishning psixologik omillarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Adabiyotlar tahlili o‘g‘il va qiz bolalar o‘rtasidagi moslashish shartlari, oiladagi bolalar soni va moslashish davrining davomiyligi o‘rtasidagi bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Psixologik-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish asosida bolalarni maktabgacha ta’lim muassasasi sharoitlariga moslashtirishni optimallashtirishga qaratilgan, ya’ni bolaning maktabgacha ta’lim tashkilotining ijtimoiy-madaniy muhitiga tezroq va xavfsizroq moslashishi yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.

Kadrlar zaxirasi boʻyicha rahbar kadrlarni qayta ishlab chiqarishdagi muvaffaqiyatsizliklarning sababi faqat kadrlar ishi subyektlarining kamchiliklari yoki zaxiradagilar orasida oʻzini oʻzi rivojlantirish uchun motivatsiyaning yoʻqligi deb hisoblamaslik kerak. Koʻpgina muammolar kadrlar zaxirasini tayyorlashning psixologik jihatlari bilan bog‘liq. Psixologik jihatlar kadrlar zaxirasi bilan ishlashning barcha bosqichlariga tom ma’noda kiradi. Agar kadrlar bilan ishlash subyektlaridan zaxiradagilarga nisbatan ijobiy impulslar kelib chiqsa, ularga malaka oshirish uchun maksimal imkoniyatlar berilsa, kadrlar zaxirasi tashkilotchilari zaxiradagilardan ijobiy fikr olish ehtimoli katta. Bu hodisa simbioz fenomeni bilan bogʻliq boʻlib, bir tomonning ijobiy harakatlari boshqa tomonning ijobiy reaksiyasi bilan birga keladi. Kadrlar zaxirasini rivojlantirishning ijobiy yoʻnalishda mustahkamlanishi samarali boʻladi. Shuningdek, kadrlar zaxirasini shakllantirishda gender aspektlari integratsiyasini ham inobatga olish muhim hisoblanib, maqolada ushbu muammo yuzasidan olib borilgan empirik tadqiqotlarning natijalari tahlil qilinadi.

Maqolada o‘smirlik o‘ziga xos davr ekani, uning boshqa davrlardan ajralib turuvchi xususiyatlari, shu xususiyatlarning kelib chiqish omillari, o‘smirlarda paydo bo‘ladigan zo‘ravonlikka moyillikning kelib chiqish motivatsiyasi haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Mazkur maqolada yapon xalqi ta’lim va tarbiya tizimining pedagogik asoslari borasida fikr yuritilib, unda kunchiqar davlatning dunyo ta’lim standarti uchun namuna bo‘la oladigan ta’lim jarayoniga oid davlat siyosati borasidagi qarorlar va farmonlar haqida ham mushohada yuritiladi. O‘z tarixida ta’lim tizimidagi islohotlar evaziga yuqori taraqqiyotga erishgan mamlakatlar tajribasini o‘rganish bugungi kunda mamlakatimiz ta’limida kechayotgan o‘zgarishlarni teranroq tushunishga yordam beradi. Bizning Yaponiya tajribasiga murojaat qilishimizning boisi yapon millatining urf-odatlari, milliy qadriyatlari, oilaviy munosabatlari xalqimiz qadriyatlariga yaqinligidir

Ushbu maqolada o‘smirlarda hushyorlik va ogohlik fazilatlarini rivojlantirishda oilaviy tarbiya usullarining ahamiyati xususida so‘z boradi. Bunda muallif tarbiya usullarining har biriga batafsil to‘xtab, tahlilga tortgan va har bir tarbiya usuli o‘smirlarda hushyorlik va ogohlik fazilatlarini rivojlantirishda qay darajada xizmat qilishi yoxud ta’sirini yoritib bergan

Ushbu maqolada yetim va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni kasbga yoʻnaltirish orqali ijtimoiylashtirishning nazariy va amaliy jihatlari, bu boradagi muammolar, olimlarning ilmiy tadqiqot ishlari haqida soʻz borgan. Tarbiyalanuvchilarni ijtimoiylashtirish borasida taklif va tavsiyalar ilgari surilgan.

Bugungi kunda oilaviy ajrimlarning oldini olish yuzasidan bir qancha ishlar hamda tadqiqotlar olib borilayotgani holda, oilaviy ajrimlarga sabab bo‘layotgan omillarni aniqlash ham dolzarb masalalardan biriga aylanmoqda. Bu borada bir qancha omillar qatorida muloqot ham eng asosiy e’tibor qaratilishi zarur bo‘lgan dolzarblik kasb etmoqda. Shu jihatdan muloqot oila mustahkamligiga ta’sir etuvchi eng muhim omil ekanligi mazkur maqolada tahlilga tortilib, misollar asosida dalillangan. Shuningdek, maqola so‘ngida tahlilga tortilgan muammo yuzasidan xulosa va tavsiyalar berilgan.