Ushbu maqolada aholi keksayishi ko‘rsatkichlari, aholining keksayish darajasi mezoni, qarish shkalasi, keksayish ko‘rsatkichlari, quyidan va yuqoridan keksayish haqidagi ma’lumotlar tahlil qilingan.

Ushbu maqolada Navoiy viloyati aholisining zichligi va balandlik bo‘yicha joylashuvi yoritilgan. Aholining hududiy tashkil etilishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar o‘rganilgan. Aholining relyefga bog‘liq holda joylashuvida viloyat aholi punktlarining dengiz sathidan balandligi elektron dasturlar asosida aniqlangan. Aholi punktlari balandligiga ko‘ra kichik guruhlarga ajratildi va shu asosda viloyat tumanlari guruhlarga bo‘lindi. Aholi punktlarining balandligi cho‘l-dasht va tog‘oldi mintaqalariga kirishi o‘rganilib, aynan tadqiqotda cho‘l-dasht (0–400 metrgacha) mintaqasining o‘zi yanada kichik uchta guruhga ajratildi. Balandlikning ortishi turli xo‘jalikni yuritishga o‘z ta’sirini ko‘rsatishi aniqlandi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi aholisining hajmi va yosh-jinsiy tarkibidagi kelajakdagi o‘zgarishlarni baholash uchun davlat organlariga eng samarali qarorlar qabul qilish imkonini beradigan O‘zbekiston Respublikasi aholisi rivojlanishining joriy tendensiyalari tahlili va prognoz hisob-kitoblari keltirilgan.

Mazkur maqolada aholi migratsiyasi genezisi va uning nazariy-metodologik asoslari yoritilgan. Shu bilan birga, “aholi migratsiyasi” tushunchasiga berilgan ta’riflar ko‘rib chiqilib, ulardan eng ko‘p foydalanilgani V.A.Ionsev tomonidan nashr qilingan ilmiy tadqiqotlarda o‘z aksini topgani anilqandi. Birgina Rossiyadagi maxsus nashrlar kontent-tahlili asosida mazkur atamaga 36 turli ta’riflar keltirilgan. V.A.Ionsev kontent-tahlillarini umumlashtirgan holda, mazkur atama ta’riflangan xorijiy va mahaliy adabiyotlarni turkumlab chiqilgan

Qishloq mehnat bozorida aholining ish bilan bandligini ta’minlash va ishsizlikni kamaytirish murakkab ijtimoiy-iqtisodiy hodisa sifatida ko‘p tomonlama tadqiqotni talab qiladigan jarayon hisoblanadi. Shunga ko‘ra, ushbu maqolada qishloq aholisini ish bilan bandligini oshirishning samarali ijtimoiy-iqtisodiy mexanizmi elementlari va vositalari tadqiq etilgan.

Ushbu maqolada aholining turmush darajasini o‘rganishda Statistika agentligining ma’lumotlariga asosan aholining umumiy daromadlari, aholi jonboshiga umumiy daromadlari, ijtimoiy transfertlar hamda ijtimoiy tabaqalanishni ifodalovchi ko‘rsatkichlar: daromadlarning detsil va kvintil darajalari, ularning umumiy daromadlardagi ulushi tahlil qilingan.

Ushbu maqolada nikohdan ajralishga sanoatning rivojlanish darajasi, aholining ta’lim darajasi, urbanizatsiya, mehnat migratsiyasi kabi ijtimoiy-iqtisodiy omillarning ta’siri tahlil qilingan hamda ajralishlarni kamaytirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Yer yuzi aholisining yirik qismi Osiyo mintaqasiga, eng ko‘p salmog‘i esa Xitoy davlatiga to‘g‘ri keladi. Aholi tarkibining xilma-xilligi, tug‘ilish ko‘pligi, yil sayin qariyalar soni o‘sishi mintaqada ayollar uy xizmati faoliyati shakllanishiga va rivojlanishiga zamin yaratadi. Maqolada Xitoyning yirik megapolislaridan biri hisoblangan Gonkong shahrida uy xizmati kasbining yuzaga kelishi va istiqbollari haqida fikrlar keltirilgan.

Ushbu maqolada aholining keksayish darajasi, keksayish jarayonlari, tug‘ilish va o‘lim ko‘rsatkichlari, keksayish jarayonlarini baholovchi metrikalar, qarish indeksi, qarish jarayoni, qarish sabablari, keksa guruhlar va kelajakdagi keksa odamlar ahvolining ko‘rsatkichlari, faol uzoq umr ko‘rish indeksi ko‘rsatkichlari batafsil tahlil qilingan.

Ushbu maqolada Quyi Amudaryo hududida kuzatilayotgan ijtimoiy-demografik jarayonlar va ularning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Xususan, Orol dengizi qurishi bilan bog‘liq ekologik muammolarning aholi sog‘ligi, zichligi, urbanizatsiya darajasi, tabiiy ko‘payish va migratsiya jarayonlariga qanday ta’sir ko‘rsatgani tadqiq etilgan. Shu bilan birga, Quyi Amudaryo geodemografik tumanidagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatlarining ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlari o‘zaro taqqoslangan, aholi o‘rtasidagi kasallanish, o‘lim va tug‘ilish dinamikasi tahlil qilingan. Mintaqaning iqtisodiy, demografik va ekologik muammolari yuzasidan tegishli tavsiya va xulosalar keltirilgan.

Ushbu maqolada oilaviy ajrimlar to‘g‘risidagi panel ma’lumotlardan foydalangan holda, hududlardagi oilaviy ajrimlar, ularning soni, ishsizlar soni, aholi zichligi, real daromadlari, tashqi migratsiya hamda uy-joy bilan ta’minlanganlik darajasi bilan o‘zaro ta’siri o‘rganildi. Tadqiqotlar “Pooled OLS estimator (POLSE)”, “Fixed effects estimator (FEE)”, “Random effects estimator (REE)” modellari asosida ekonometrik tenglamalar ishlab chiqildi va tahlil qilindi.

Mazkur maqolada O‘zbekistonda mustaqillik yillarida shakllangan ijtimoiy himoya tizimi, uning asosiy tamoyillari va yo‘nalishlari yoritilgan. Aholining kam ta’minlangan qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash, oilani mustahkamlash, ijtimoiy adolat tamoyillarini amalga oshirishda davlat siyosatining roli tahlil qilingan. Bundan tashqari, ijtimoiy himoyaning nafaqat iqtisodiy, balki huquqiy va falsafiy ahamiyati ham ochib berilgan. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasida inson qadri va ijtimoiy adolat ustuvorligi alohida o‘rin egallashi ko‘rsatilgan.

Maqolada so‘nggi yillarda daromadlar tengsizligi va qashshoqlikning global va milliy tendentsiyalari keltirilgan. Tahlil COVID-19 pandemiyasi, iqlim ofatlari hamda mintaqalararo mojarolar sharoitida qashshoqlik va global tengsizlik oʻsishining global tendentsiyalarini aniqladi. Aholini ijtimoiy himoya qilishning samarali va manzilli tizimi orqali tengsizlikni kamaytirish bo‘yicha O‘zbekiston tajribasi ko‘rib chiqildi. Tengsizlikni yumshatish va kambag‘allikni kamaytirish bo‘yicha davlat siyosatining keyingi yo‘nalishlari namoyon qilindi.

Hozirgi davrda inson o‘zi ixtiro qilgan texnologik vositalarning asiriga aylanib, yangi global inqirozni paydo qila boshladi. Bu inqiroz ekologik inqiroz sifatida ilmiy manbalarda qayd etila boshladi. Bugun global axborot makonida jahon hamjamiyati muhokama qilayotgan masalalardan biri – bu, shubhasiz, insoniyatning kelajakda yer yuzida omon qolishi, unga to‘siq bo‘layotgan global omillar mavzusidir. Shu jihatdan jamiyat uchun ideal darajadagi ekologik muhitni yaratish va uni kelajak avlodga bus-butun holicha qoldirish, jamoatchilikning ekologik savodxonligini oshirish, ekologik mas’uliyatini qaror toptirish va mustahkamlash – dolzarb vazifalardan biridir.

Ushbu maqolada nikohdan ajralish holati batafsil tahlil qilingan bo‘lib, yosh oilalarda nikohdan ajralish holatiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda 30 yoshgacha nikohdan ajrashgan er-xotinlarning yillar kesimida taqsimlanishi, 30 yoshgacha nikohdan ajralganlarning nikoh davomiyligi bo‘yicha taqsimlanishi alohida tahlil qilingan. Yakuniy qismda xulosa, taklif va taviyalar beilgan.

Ushbu maqolada ayollar tashqi va ichki mehnat migratsiyasi masalalari, ularni huquqiy tartibga solish xususiyatlari, O‘zbekistonda aholi migratsiyasi holati, ayollar migratsiyasi sabablari va omillari, chet ellik ish beruvchilar va xorijiy kompaniyalar hamkorligi kabi masalalar ko‘rib chiqilgan.

Ushbu maqolada sog‘liqni saqlash tashkilotlarida psixologik xizmatni tashkil etish muammolari, shu sohadagi tadqiqotlar tahlili hamda amaliy ishlar natijalari, shuningdek, “tibbiy psixolog” lavozimining joriy qilinishi, aholiga qulay va yuqori sifatli tibbiy-psixologik yordam kо‘rsatish masalalari, umuman olganda, sog‘liqni saqlash tizimida psixologik xizmatni tashkil etishning ijtimoiypsixologik asoslari yoritib berilgan

Maqolada aholi tarkibida keksa toifadagi aholi sonining ko‘payishi, insonlarning keksa yosh toifasiga o‘tishi bilan bog‘liq muammolar sotsiologiya va gerontologiya fanlari nuqtayi nazaridan nazariy tahlil qilingan. Unda, shuningdek, keksalik va qarilik tushunchalari hamda ularga qo‘yilgan mezonlar masalasi turli yondashuvlar asosida batafsil yoritilgan.