Ushbu maqolada oilaviy nizolarni hal qilishda mediatsiya usulidan foydalanishning afzal tomonlari MDH mamlakatlari misolida ochib berilgan. Shuningdek, oilaviy nizolarni bartaraf etishning alternativ yo‘llarini amaliyotda qo‘llash borasida e’tibor qaratilishi hamda mamlakatimiz qonunchiligi tizimiga implementatsiya qilinishi mumkin bo‘lgan jihatlar xususida ham so‘z yuritiladi.

Ushbu maqolada oila borasidagi qarashlar keltirilgan bo‘lib, xususan, oila barqaroligini ta’minlashning huquqiy, pedagogik, psixologik va sotsiologik asoslarining o‘rganilganlik darajasi, mamlakatimiz olimlarining qarashlari tahlilga tortilgan.

Oila jamiyatning kichik ajralmas bo‘g‘ini sifatida nafaqat unda yashovchilarning ruhiy va ijtimoiy barkamolligiga ta’sir qiladi balki jamiyat farovonligini ta’minlashga ham ta’sir ko‘rsatadi. Biroq bunga to‘siq bo‘luvchi bir necha muammolar oila mustahkamligiga putur yetkazadi. Ulardan eng asosiysi er-xotin o‘rtasidagi ziddiyatlardir. Ushbu maqolada oilada er-xotin munosabatlaridagi ziddiyatlar va ularning ijtimoiy-psixologik tahlili yoritilgan hamda ularga yechimlar taklif etilgan.

Maqolada oilaviy munosabatlar va tarbiya uslublarining bolalarda ijodiy tafakkurni rivojlantirishga ko‘rsatadigan ta’siri ko‘rib chiqiladi. Ijodiy qobiliyatlarni shakllantirishda oilaviy muhit, tarbiyaviy yondashuvlar hamda ota-onalar va bolalar o‘rtasidagi munosabatlar tabiati tahlil qilinadi. Oilaviy tarbiyaning turli xil uslublari – avtoritar, haddan tashqari g‘amxo‘rlik (giperg‘amxo‘rlik), hamkorlik va boshqalar, shuningdek, ularning bola xulq-atvoriga ta’siri tasvirlanadi. Hissiy yaqinlikning yetishmasligi va shafqatsiz munosabatning salbiy oqibatlari, jumladan, tajovuzkor xatti-harakatlar va ijodiy fikrlash darajasining pasayishiga alohida e’tibor qaratiladi.

Maqola ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlar muammosiga bagʻishlangan. Oilada bola va ota-onalar oʻrtasidagi munosabatlar, farzand tarbiyasi, ikki tur vakillarining muloqot masalalari, yuzasida Sharq mutafakkirlari fikrlari va qarashlari, bikaryer oilalarda ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlarning oʻziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Bugungi kunda oiladek ta’sirchan ijtimoiy institut orqali bolalarni qadriyatlarga nisbatan e’tiqodni shakllantirish, va shu orqali oilaga nisbatan ijobiy-axloqiy munosabatlarni hosil qilish kabi dolzarb masalalar tahlil qilinadi.

Himoya sifatida oilaga boʻlgan ehtiyoj bolada musiqani oʻrganish jarayonida yuzaga keladigan salbiy vaziyatlarda paydo boʻlishi mumkin. Oʻz navbatida, agar bir tomondan, oilada bolaning musiqaga boʻlgan qiziqishi hisobga olinmasa va uning musiqa ta’limiga boʻlgan ehtiyoji qondirilmasa, uydagi muhit ham bola uchun hissiy va psixologik noqulaylik manbayi boʻlishi mumkin. Boshqa tomondan, agar bolaga musiqa oʻrgatish toʻg‘risidagi qaror oilada uning qiziqishlari va istaklarini hisobga olmagan holda qabul qilinsa, bolada dastlabki motivlar soʻnishiga olib keladi. Shundan kelib chiqib, mazkur maqolada shaxsda musiqa madaniyatini shakllantirishda zamonaviy oila funksiyalarining ahamiyati haqida soʻz yuritiladi

Ushbu maqolada oila va undagi shaxslararo munosabatlar, oilaviy munosabatlarni barqarorlashtirishning psixologik shartlari, munosabatlar tizimida muloqotning inson ehtiyojlaridagi ahamiyati, oilaviy munosabatlarning turlari, bolalar xulq-atvorini shakllantirishda ota-ona munosabatlarining ta’siri, bolaning hissiy muvozanati va ruhiy salomatligining muhim ahamiyatli tomonlari, oilaviy muhitning barqarorligi, shuningdek, zamonaviy ota-onalar bolani moddiy farovonlik bilan ta’minlashdagi harakatlarining qay darajada afzalliklari (ota-onalar bolalarni moddiy qoʻllabquvvatlashlari) hozirgi kunda bu muammolarning xususiyatlari psixologik tomonlari oʻrganiladi va dolzarb masalalar sifatida tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada oilaviy munosabatlarning sharqona qadriyatlar va islom ta’limoti bilan bog‘liqligining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari yoritilgan. Din, oila, qadriyat tushunchalari bir-biri bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatilgan. Avlodlar almashuvida oilaviy qadriyatlarni saqlab qolish muhim omil ekanligi ta’kidlangan.

Maqola muallifi oilani tahlil qilishning yetakchi yondashuvlaridan biriga, ya’ni oilaning tizim sifatidagi nuqtayi nazariga murojaat qiladi. Ushbu yondashuvning asosiy qoidalari ikkita asosiy bayonotdir: 1) butun boshli, uning qismlari yig‘indisidan kattaroqdir; 2) butunning barcha qismlari va jarayonlari bir-biriga o‘zaro ta’sir qiladi va o‘zaro shartlashadi. Maqolada, shuningdek, yakuniy malakaviy ish doirasida amalga oshirilgan mintaqamizdagi oila tizimlarining uyg‘unligi va moslashuvchanligi parametrlarini o‘rganish natijalari e’lon qilingan.

Ushbu maqolada oilaviy ajrimlar to‘g‘risidagi panel ma’lumotlardan foydalangan holda, hududlardagi oilaviy ajrimlar, ularning soni, ishsizlar soni, aholi zichligi, real daromadlari, tashqi migratsiya hamda uy-joy bilan ta’minlanganlik darajasi bilan o‘zaro ta’siri o‘rganildi. Tadqiqotlar “Pooled OLS estimator (POLSE)”, “Fixed effects estimator (FEE)”, “Random effects estimator (REE)” modellari asosida ekonometrik tenglamalar ishlab chiqildi va tahlil qilindi.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini ta’minlash hamda oila institutini har tomonlama mustahkamlash bo‘yicha salmoqli ishlar olib borilayotganiga qaramay, jamiyatda xotin-qizlarga nisbatan gender kamsitish holatlari uchramoqda. Ushbu holatlar oilada, ish joyida, ko‘chada, ta’lim tashkilotlarida kuzatilmoqda. Qolaversa, zo‘ravonlik holatini tavsiflovchi statistik ma’lumotlarni to‘plash va yaxlit tarzda tahlil qilish imkoniyatlari yetarli darajada emasligi, turli yoshdagi xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarini erta aniqlash va oldini olish tizimini boshqarishda, huquqiy qo‘llab-quvvatlashda bu sohada profilaktika tizimi subyektlarining o‘zaro hamkorlik qoidalari va texnologiyalarida kamchiliklar mavjudligi, mazkur muammoga kompleks tarzda yondashuvning samaradorligiga oid muammolar o‘z yechimini kutmoqda. Ular orasida ish joyi va ta’lim muassasasida sodir etiladigan zo‘ravonlik holatlari kam tadqiq etilgan bo‘lib, bu borada xotin-qizlar orasida muammoni yashirish kuzatiladi. Ushbu muammo bo‘yicha xotin-qizlarning fikrini o‘rganish, mehnat jamoalari va ta’lim muassasalarida tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining sabablari va omillarini aniqlash maqsadida sotsiologik so‘rov o‘tkazildi.
Shuningdek, maqolada o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari tahlili keltiriladi va mamlakatimizda xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar, gender kamsitish holatlari va uning turlaridan biri hisoblangan xarassment tushunchasiga atroflicha to‘xtab o‘tiladi hamda xotin-qizlarga qarshi qaratilgan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish bo‘yicha taklif va tavsiyalar beriladi.

Mazkur maqolada oila tarkibining o‘zgarishi bola psixologik farovonligiga qanday ta’sir qilishi mumkinligi ochib beriladi. Xususan, er-xotin ajrashishi va ajrashgan juftliklarning boshqa odamlar bilan nikohga kirishishi farzandlarga salbiy ta’sir qiladi hamda bu ta’sir iqtisodiy, ijtimoiy va psixologik xususiyatlarga ega. Masalan, er-xotin ajrashganidan keyin bola moliyaviy, hissiy va vaqt kabi resurslardan mahrum bo‘ladi.

Maqolada o‘zbek psixologlari tomonidan oilalardagi er-xotinning emotsional munosabatlarini o‘rganish asosida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari taqdim etilgan. Bundan tashqari, maqolada er-xotinning oilaviy shaxslararo munosabatlarining barqarorligini ta’minlashda o‘zaro hurmat va bir-birini tushunish hamda juftlik orasidagi ishonch va muammolar ochib berilgan.

Ushbu maqolada kitob mutolaasining tarixiy asoslari, bugungi kundagi kitobxonlik ko‘rsatkichlari va uning jahon davlatlari bilan qiyosiy tahlili berilgan. Bundan tashqari, milliy va xorijiy tajribalarga asoslangan holda oila, maktab, mahalla va ommaviy axborot vositalari hamkorligi orqali o‘smir yoshlarda kitobxonlik malakalarini rivojlantirish masalalariga doir metodik tavsiyalar berilgan.

Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek oilasida ayollarning o‘zgarib borayotgan ijtimoiy-iqtisodiy roli tahlil qilinib, tadqiqot natijalari asosida ularning oiladagi mavqeyi va jamiyatdagi ishtiroki kengayib borayotgani aniqlangan.

Maqolada yosh oilalarda yuzaga keladigan nizolar ijtimoiy-psixologik hodisa sifatida ko‘rib chiqilib, mojarolarni hal qilishning sabablari, turlari va usullari tahlil qilinadi. Yosh oilaning munosabatlari va barqarorligini mustahkamlash uchun samarali muloqot va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish muhimligi ta’kidlangan.

Oila masalasi har bir davrda barcha xalq va davlatlar ijtimoiy siyosatining asosiy masalalaridan hisoblanadi. Zero, har bir millat va davlatning kelajagini belgilab beruvchi asosiy strategik jihati oilaning qandayligi, poydevori nimaga qurilgani va farzandlar tarbiyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Xalqning bardavom va mangu yashashi aynan sog‘lom oilaviy munosabatlarga chambarchas bog‘liq.

Ushbu maqolada oila muhitida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarni shakllantirishning bugungi kundagi ahamiyati, bu borada O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar mazmuni keng yoritilgan. Shuningdek, oilaviy qadriyatlar tizimida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarning ahamiyati ijtimoiy-psixologik nuqtayi nazardan tahlil qilingan.

Mazkur maqolada ta’lim va tarbiya borasidagi pedagog va psixoloh olimlarning nazariy qarashlari tahlilga tortilgan, shuningdek, o‘smir yoshdagi bolalarning hushyorlik va ogohlik fazilatlarini rivojlantirishda ta’lim muassasi va oila hamkorligi, ta’lim va tarbiya uyg‘unligi batafsil yoritib berilgan.

Maqolada oilaviy kitobxonlikning pedagogik ahamiyatini o‘rganish, oilaviy kitobxonlikni tashkil etish va rivojlantirish maqsadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari ochib berilgan. Maqolada oilalarda kitoxonlik madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik tizimi bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi

Mazkur maqolada ayollar migratsiyasi fenomenining oila institutiga ta’siri, migrant oilalarning axloqiy muammolari, xalqaro miqyosda migrant ayollarni qo‘llab-quvvatlash zarurati falsafiy jihatdan tahlil qilingan. Xususan, migrant ayollarning huquqlarini himoya qilish xalqaro munosabatlardagi asosiy muammolardan biri ekanligi, ularning huquqlari BMTning ko‘plab hujjatlari, konvensiya va deklaratsiyalarida e’tirof etilayotganiga e’tibor qaratilgan.

Maqolada ma’naviy qadriyatlar doimo boyitilib, ma’naviyat orqali singdirilganligi va bu o‘smirlarni oilaviy hayotga tayyorlashda juda muhim ekanligi qayd etilganligi, ma’naviy qadriyatlar o‘smirlarning oilaviy hayotga tayyorlanishida ham barcha ehtiyojlarini qondirishga, ta’minlashga xizmat qiladigan, ota-bobolar tomonidan shakllantirib kelinayotganligi keltirilgan.

Ushbu maqolada iqtisodiy omillarning oiladagi tazyiq va zo‘ravonlikka ta’siri namoyon bo‘lishi uning turlari yoritilgan, ijtimoiy-iqtisodiy holatdagi o‘zgarishlar hissiy dinamikaga, aloqa shakllariga va umumiy farovonlikka ta’siri va iqtisodiy omillarning oiladagi bosim va zo‘ravonlikka ta’sirini kamaytirish uchun kompleks yechimlari berilgan.

Ushbu maqolada muloqotning umumiy xususiyatlari yuzasidan xorij olimlarining fikrlari tahlilga tortilgan. Shuningdek, maqola bo‘yicha o‘tkazilgan kichik tadqiqot natijalariga asosan oilada er va xotin muloqot madaniyatini oshirishga xizmat qiluvchi muloqotning umumiy tamoyillari keltiriladi.

Oilaviy ajrimlar turli sabablarga ko‘ra yuzaga kelgani holda, ajralish ham turli oqibatlarni keltirib chiqaradi. Mazkur maqolada oilaviy ajrimlar natijasida yuzaga keladigan oqibatlar, jumladan, ajrimning ijtimoiy-psixologik hamda farzandlar uchun oqibatlari, jamiyat uchun oqibatlari yoritib berilgan. Shuningdek, mavzu yuzasidan milliy tajriba bilan birga jahon tajribasi ham keltirib o‘tilgan.