Maqolada AQSH maktab tizimida kasbga yoʻnaltirish boʻyicha amalga oshirilayotgan tadbirlar tavsifi berilgan. O‘zbekistonda kasbga yo‘naltirish jarayonini takomillashtirish jarayoni dastlabki bosqichda. Muvaffaqiyatlarga qaramay, bu sohada muayyan qiyinchiliklar mavjud. Shu maqsadda xorij tajribasining ilg‘or tajribasi bilan tanishish, uni tahlil qilish va O‘zbekiston sharoitiga mos ravishda qo‘llashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Maqola muallifi oilani tahlil qilishning yetakchi yondashuvlaridan biriga, ya’ni oilaning tizim sifatidagi nuqtayi nazariga murojaat qiladi. Ushbu yondashuvning asosiy qoidalari ikkita asosiy bayonotdir: 1) butun boshli, uning qismlari yig‘indisidan kattaroqdir; 2) butunning barcha qismlari va jarayonlari bir-biriga o‘zaro ta’sir qiladi va o‘zaro shartlashadi. Maqolada, shuningdek, yakuniy malakaviy ish doirasida amalga oshirilgan mintaqamizdagi oila tizimlarining uyg‘unligi va moslashuvchanligi parametrlarini o‘rganish natijalari e’lon qilingan.

Oila siklidagi doira diagramasi – bu shaxslarga o‘z oila tizimining sxematik diagrammasini chizish imkonini beruvchi jarayon. U oila tizimlari nazariyasi va oilaviy tibbiyot falsafasi bilan chambarchas bog‘liq. Qisqacha ko‘rsatmalar bilan shaxslar ikki yoki uch daqiqada oilaviy doira chizmasini yaratishi mumkin. Ko‘rsatmalar berilgandan so‘ng chizish paytida shifokor mavjudligi talab qilinmaydi. Oilaviy doiralar rasmlari ko‘pincha grafik shaklda yaqinlik va masofa, kuch va qaror qabul qilish, oilaviy va chegaralarni aks ettiradi. Chizmalar bir qarashda chizilgan odam ko‘rgan oilaviy tizim haqida umumiy ma’lumot beradi. Chizmalar oila dinamikasiga oid boy ma’lumot manbayi bo‘lib, oila tizimidagi o‘zgarishlar uchun maqsadlarni belgilashda foydalidir.

Mazkur maqolada tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlar bilan ishlash, ularning ijtimoiy integratsiyasi va reabilitatsiyasi bilan bog‘liq mamlakatimizdagi tizim huquqiy jihatdan tahlil qilingan. So‘nggi yillarda mazkur sohada qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar hamda amaliy ishlarning ahamiyati yuzasidan fikrlar bildirilgan. Muallif tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan ayollar hamda ularning voyaga yetmagan farzandlarini qo‘llab-quvvatlash tizimini rivojlantirish bo‘yicha ko‘plab takliflarni ilgari surgan

Respublikamizda so‘ngi yillarda kitobxonlik vositasi orqali oilalarda ma’naviy boyliklarini oshirish, milliy qadriyatlar, urf-odat va an’analarga hurmat ruhida tarbiyalash bo‘yicha alohida pedagogik tizimni ishlab chiqish orqali bugungi kundagi oilalar madaniyatining o‘zgarib ketishiga sababchi bo‘layotgan ijtimoiy muammolarni bartaraf etishga qaratilgan bir qancha ilmiytadqiqot ishlari olib borilmoqda. Ushbu maqolada oilaviy kitobxonlikning pedagogik ahamiyatini o‘rganish, oilaviy kitobxonlikni tashkil etish va rivojlantirish maqsadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari ochib berilgan. Maqolada oilalarda kitoxonlik madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiypedagogik tizimi bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.

Mazkur maqolada boshqaruv kadrlarining o‘zini o‘zi rivojlantirish (self development/self improvement) tizimi konsepsiyasi, maqsad va vazifalari yoritilgan. O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyalar standartlari va modelini ishlab chiqish zaruriyati ilmiy asoslangan. Mazkur sohada xorij tajribasi o‘rganilgan, shuningdek, boshqaruv kadrlarining o‘zini o‘zi rivojlantirish bo‘yicha maxsus elektron o‘quv kurslar yaratish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini ta’minlash hamda oila institutini har tomonlama mustahkamlash bo‘yicha salmoqli ishlar olib borilayotganiga qaramay, jamiyatda xotin-qizlarga nisbatan gender kamsitish holatlari uchramoqda. Ushbu holatlar oilada, ish joyida, ko‘chada, ta’lim tashkilotlarida kuzatilmoqda. Qolaversa, zo‘ravonlik holatini tavsiflovchi statistik ma’lumotlarni to‘plash va yaxlit tarzda tahlil qilish imkoniyatlari yetarli darajada emasligi, turli yoshdagi xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarini erta aniqlash va oldini olish tizimini boshqarishda, huquqiy qo‘llab-quvvatlashda bu sohada profilaktika tizimi subyektlarining o‘zaro hamkorlik qoidalari va texnologiyalarida kamchiliklar mavjudligi, mazkur muammoga kompleks tarzda yondashuvning samaradorligiga oid muammolar o‘z yechimini kutmoqda. Ular orasida ish joyi va ta’lim muassasasida sodir etiladigan zo‘ravonlik holatlari kam tadqiq etilgan bo‘lib, bu borada xotin-qizlar orasida muammoni yashirish kuzatiladi. Ushbu muammo bo‘yicha xotin-qizlarning fikrini o‘rganish, mehnat jamoalari va ta’lim muassasalarida tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining sabablari va omillarini aniqlash maqsadida sotsiologik so‘rov o‘tkazildi.
Shuningdek, maqolada o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari tahlili keltiriladi va mamlakatimizda xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar, gender kamsitish holatlari va uning turlaridan biri hisoblangan xarassment tushunchasiga atroflicha to‘xtab o‘tiladi hamda xotin-qizlarga qarshi qaratilgan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish bo‘yicha taklif va tavsiyalar beriladi.

Mazkur maqolada barqaror rivojlanish va inson huquqlarining ajralmas qismi bo‘lgan “gender tengligi” tushunchasi; zamonaviy ilmiy paradigma kontekstida hamda XXI asr kompetensiyalari tizimida gender sensitivlik; tamaddunlar konvergensiyasi sharoitida gender tenglikni ta’minlash hamda xotin-qizlarning huquqlari va imkoniyatlarini kengaytirish muammolari tahlil qilingan. Shuningdek, maqoladan davlat xizmati tizimi rahbar va mutaxassislarining gender sensitivlik kompetensiyalarini rivojlantirish masalalari hamda sohani takomillashtirishga oid takliflar o‘rin olgan.

Maqolada jahonda kechayotgan globallashuv jarayonlari, ta’lim-tarbiya tizimini ilm-fan taraqqiyotining eng so‘nggi yutuqlari negizida modernizatsiyalash uchun yoshlar ijtimoiy faolligini oshirish davomida bo‘lajak o‘qituvchilarning tarbiyaviy faoliyatini amalga oshirishlari zarurligiga asoslanib, tarbiyaviy faoliyat tushunchasining mazmuni, maqsadi va vazifasi, jarayonni tashkil etish uchun talabalar o‘zlashtirishi kerak bo‘lgan bilimlar sohasi bayon etilgan.

Maqolada faol ishlab chiqilgan muammolardan biri – zamonaviy ta’lim tizimida psixologiya talabalari o‘rtasida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish, shuningdek, ushbu masalaga oid psixologik adabiyotlar tahlili ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot zamonaviy muammolar va kasbiy
faoliyatga qo‘yiladigan talablar sharoitida bo‘lajak mutaxassislarning kommunikativ ko‘nikmalarini shakllantirish va rivojlantirishning dolzarb jihatlarini qamrab oladi.

Maqolada jamiyatimizning hozirgi rivojlanish bosqichida professional ta’lim tizimida yoshlarni mehnat bozori ehtiyojlari asosida zamonaviy va sifatli kasbga o‘qitish tizimini Yevropa standartlari asosida joriy etilishining mohiyati yoritib berilgan. Tahlillar asosida mehnat bozorida yoshlarning kasb-hunar egallash va shu orqali ish bilan bandlik masalalaridagi muammolar aniqlangan. Shuningdek, professional ta’lim muassasalari mehnat bozorida yoshlarni davlat va xususiy sektordagi ish beruvchilarning ehtiyojlari asosida zamonaviy kasblarga sifatli tayyorlashni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

Ushbu maqolada ijtimoiy davlat konsepsiyasi va uning tuzilmasida mahalla institutining tutgan o‘rni atroflicha yoritilgan. Mahallaning milliy qadriyatlar asosidagi tarbiyaviy va ijtimoiy vazifalari, “mahallabay” ishlash tizimi, huquqiy asoslar, amaliy natijalar va davlat bilan jamiyat o‘rtasidagi ko‘prik sifatidagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, mahallaning adolatli va hamjihat jamiyat qurilishidagi ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan.

Ushbu maqolada bugungi kunda O‘zbekiston ta’lim sohasining faolligini kuchaytirish maqsadida xalqaro standartlar asosida xodimlar uchun yaratilayotgan yangi imkoniyatlar hamda ish samaradorligini oshirish uchun motivatsiya tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha xalqaro tajribalar tahlil qilingan. Zamonaviy boshqaruvda zarur taklif va tavsiyalarni ishlab chiqish inobatga olingan.

Ushbu maqolada oila muhitida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarni shakllantirishning bugungi kundagi ahamiyati, bu borada O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar mazmuni keng yoritilgan. Shuningdek, oilaviy qadriyatlar tizimida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarning ahamiyati ijtimoiy-psixologik nuqtayi nazardan tahlil qilingan.

Maqolada autizm sindromli bolalarda kognitiv jarayonlar buzilishlarining psixologik omillari hamda uning amaliy jihatlari keltiriladi. Autizm sindromli bolalar hayotiy faoliyatiga to‘sqinlik qiluvchi omillar psixologik tahlil qilinib, ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ularning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvini amalga oshirish, tizimda ijtimoiy-psixologik xizmat ko‘rsatish xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu ilmiy muammo bo‘yicha o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar natijalari beriladi

Ushbu maqolada oilaviy nizolarni hal qilishda mediatsiya usulidan foydalanishning afzal tomonlari MDH mamlakatlari misolida ochib berilgan. Shuningdek, oilaviy nizolarni bartaraf etishning alternativ yo‘llarini amaliyotda qo‘llash borasida e’tibor qaratilishi hamda mamlakatimiz qonunchiligi tizimiga implementatsiya qilinishi mumkin bo‘lgan jihatlar xususida ham so‘z yuritiladi.

Maqolada oilaviy kitobxonlikning pedagogik ahamiyatini o‘rganish, oilaviy kitobxonlikni tashkil etish va rivojlantirish maqsadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari ochib berilgan. Maqolada oilalarda kitoxonlik madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik tizimi bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi

Ushbu maqolada oilaviy zo‘ravonlik tushunchalarining talqini, xorijiy olimlarning oiladagi zo‘ravonlik omillarini o‘rganishdagi yondashuvlar tizimi tahlil qilinadi. Oilaviy zo‘ravonlik omillari va sabablarini o‘rganish bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar va yondashuvlar tasnifi tavsiflangan.

Maktab rahbarining oʻz xodimlari bilan oʻzaro munosabatlari, guruhdagi psixologik muhit, faoliyatning samaradorligi koʻp jihatdan rahbar qoʻllaydigan boshqaruv uslubiga bogʻliq. Boshqaruv uslubi rahbarning oʻz xodimlariga nisbatan, ular orasida ishni tashkil etish boʻyicha qoʻllaydigan odatiy xatti-harakatlari majmuasidir. Boshqaruv uslubini farqlashga turli yondashuvlar mavjud boʻlib, ularning hech birini boshqaruv vaziyatiga mos keluvchi mukammal bir uslub deya olmaymiz. Har bir uslub, albatta, birorta cheklanishga ega. Rahbar oʻz faoliyatida uchraydigan vaziyatdan kelib chiqqan holda, muvofiq keluvchi usullar majmuasidan birortasini qoʻllash maqsadga muvofiqdir. Shunday ekan, rahbar oʻzi boshqarayotgan tizimni yaxshi bilishi, uning holatini toʻgʻri baholashi, kelajakdagi qiyofasini tasavvur eta olishi hamda oʻzgarishlarni amalga oshirishda ishtirok etuvchi xodimlarni faollikka jalb eta olishi lozim. Mazkur maqolada ham zamonaviy ta’lim menejerlarida liderlik sifatlarini shakllantirishning ijtimoiy-psixologik shartlariga oid amalga oshirilgan tadqiqot natijalari keltirib oʻtilgan.

O‘zbekiston Respublikasida davlat fuqarolik xizmati bo‘yicha vakolatli organning oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorligi kadrlar tayyorlash, malaka oshirish va davlat boshqaruv tizimini samarali rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik shakllari, ta’lim dasturlari va amaliyotlari, shuningdek, davlat xizmatining professional standartlarini ta’minlash mexanizmlari tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada sog‘liqni saqlash tashkilotlarida psixologik xizmatni tashkil etish muammolari, shu sohadagi tadqiqotlar tahlili hamda amaliy ishlar natijalari, shuningdek, “tibbiy psixolog” lavozimining joriy qilinishi, aholiga qulay va yuqori sifatli tibbiy-psixologik yordam kо‘rsatish masalalari, umuman olganda, sog‘liqni saqlash tizimida psixologik xizmatni tashkil etishning ijtimoiypsixologik asoslari yoritib berilgan

Mazkur maqolada zamonaviy sotsiologik adabiyotlarda oila mehnat muvozanati muammolari tahlil qilingan. Shuningdek, “oila-mehnat muvozanati”, “ish-hayot muvozanati”, “oilamehnat” nizosi, qarindoshlik-ota-onalik-nikoh tizimidagi nomutanosiblik, “erkaklar va ayollar oʻrtasidagi mehnat taqsimoti”, “gender tengligi”, “mehnat taqsimotining an’anaviy va tenglik amaliyoti”, ishlovchi ona” “professional ayol” va “ayol uy bekasi” kabi atamalar tahlil qilingan.

Mazkur maqolada ijtimoiy pedagogikada ishontirish metodlarining mazmuni, ahamiyati va qo‘llash xususiyatlari tahlil qilingan. Ishontirish metodlari ijtimoiy tarbiya jarayonida shaxsning qarashlarini shakllantirish, ijobiy ta’sir ko‘rsatish va insonning ijtimoiy moslashuvini rivojlantirishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Maqolada ushbu metodlarning nazariy asosi va amaliyotdagi o‘rni yoritilib, samarali qo‘llash yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, pedagogning ishontirish jarayonidagi kompetensiyalari va uslublari xususida fikr yuritilgan. Ishontirish metodlari orqali shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim va tarbiya tizimini takomillashtirish imkoniyatlari tahlil qilingan

Ushbu maqolada performativ yondashuv tushunchasi, performativ yondashuv asosida samaradorlikni oshirish, ilmiy nutqda og‘zaki va yozma performativ yondashuvning ahamiyati, xotin-qizlar bilan muvaffaqiyatli faoliyat yuritishda til va tafakkurning o‘zaro bog‘liqligi muhim omil ekanligi aniq bayon etiladi.

Ushbu maqolada reproduktiv yoshdagi ayollar kayfiyati, ruhiyatidagi o‘zgarishlar va ularni keltirib chiqaruvchi sabablar bayon etilgan. Ayollarning asab tizimini asrash, ruhiyatini sog‘lomlashtirish usullari, ijtimoiy muhitda sog‘lom faoliyat bilan shug‘ullanishlari uchun maslahatlar beriladi.