XX asrning oxiriga kelib jamiyatni modernizatsiya qilish tendensiyalari dunyoning sanoati rivojlangan mamlakatlarida koʻp bolali oilalarning yoʻq qilinishiga yordam berdi va oilaviy sivilizatsiya inqirozi boshlandi. Oila iqtisodiy, ijtimoiy, psixologik va jismoniy xavfsizlikni va uning a’zolari uchun murakkab ijtimoiy-madaniy hodisani ifodalaydi. Oilaning oʻziga xosligi shundaki, u inson hayotining deyarli barcha jabhalarini qamrab oladi va ijtimoiy amaliyotning barcha darajalariga etadi. Taraqqiyotning hozirgi bosqichida koʻp bolali oila ijtimoiy institut sifatida oilaga nisbatan ijtimoiy-iqtisodiy va ijtimoiy sharoit, qadriyatlar va ustuvorliklarning oʻzgarishi natijasida yuzaga
kelgan inqiroz holatida ekanligi haqidagi qarashlar mavjud.

Ushbu maqolada oila va undagi shaxslararo munosabatlar, oilaviy munosabatlarni barqarorlashtirishning psixologik shartlari, munosabatlar tizimida muloqotning inson ehtiyojlaridagi ahamiyati, oilaviy munosabatlarning turlari, bolalar xulq-atvorini shakllantirishda ota-ona munosabatlarining ta’siri, bolaning hissiy muvozanati va ruhiy salomatligining muhim ahamiyatli tomonlari, oilaviy muhitning barqarorligi, shuningdek, zamonaviy ota-onalar bolani moddiy farovonlik bilan ta’minlashdagi harakatlarining qay darajada afzalliklari (ota-onalar bolalarni moddiy qoʻllabquvvatlashlari) hozirgi kunda bu muammolarning xususiyatlari psixologik tomonlari oʻrganiladi va dolzarb masalalar sifatida tahlil qilinadi.

Maqolada oila va oilaviy tarbiya uslublarini bola shaxsining kamolga yetishidagi o‘rni va ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, oilaviy tarbiyaning bola shaxsida deviant xulqatvorni shakllantirishning asosiy omillari ochib berilgan. Ayniqsa, oiladagi ota-ona avtoriteti, tarbiya jarayonida qo‘llaniladigan usul va uslublarining o‘smir shaxsida deviant xulq-atvorni shakllantirishiga doir ilmiy nazariy ma’lumotlarning tahlillari keltirilgan.

Oila – jamiyat tayanchi. Oila mustahkamligi jamiyat taraqqiyotining garovidir. Biroq bugungi kunda ko‘p hollarda nikoholdi yoshlarning oilaga tayyor emasligi ajrimlarga sabab bo‘lmoqda. Ushbu maqolada ham yoshlarni nikohga, oila qurishga tayyorlash masalasiga e’tibor qaratilgan bo‘lib, maqolada mazkur masala yuzasidan Sharq olimlarining qarashlari bayon etilgan.

Ushbu maqolada bugungi kunda oiladagi ijtimoiy-ma’naviy muhitni sog'lomlashtirishda qaynona va kelin munosabatlarini yaxshilash, ular orasidagi o‘zaro nizolarni bartaraf etish, diniy qarashlarda oila muqaddasligi va uning barqarorligini saqlashda, avvalombor, uning ijtimoiy-ma ’naviy muhitiga ta ’sir etuvchi buzg ‘unchi qarashlardan xalos bo ‘lish xususidafikrlar misollar asosida bayon etilgan.

Maqolada milliy ta’lim tizimini rivojlantirishda oila va undagi ta’lim muhitining rivojlanganligi ijtimoiy-pedagogik zarurat ekanligi bayon qilingan. Xalqaro baholash tadqiqotlarida ham oila, oiladagi ta’lim muhiti kabi ijtimoiy-pedagogik jihatlarga keng e‘tibor qaratilgan. O‘quvchining ta’limda muvaffaqiyatga erishishida oiladagi ta’lim muhitining shakllangani hamda ota-onalarning ta’limga bo‘lgan ijobiy munosabati hal qiluvchi ahamiyatga ega ekani ta’kidlangan. Maqolada, shuningdek, oilada ta’lim muhitini rivojlantirish bilan bog‘liq muammolar tahlil qilingan

Oiladagi zo‘ravonlik nafaqat jismoniy tajovuz, balki ruhiy jihatdan ham insonga ma’naviy zarar beruvchi holat hisoblanadi. Oiladagi zo‘ravonlik ayniqsa, ayollar va bolalarga ta’sir qiladi. Ushbu maqolada oilaviy zo‘ravonlikni keltirib chiqaradigan omillar va sabablar ochib berilgan, shuningdek, Yevropada oilaviy zo‘ravonlik holatlari yoritilgan.

Mazkur maqolada oilalar mustahkamligini ta’minlash, shuningdek, zamonaviy, farovon oila va farovon mahallani rivojlantirish borasida mamalakatimiz tomonidan amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar batafsil yoritib berilgan. Shu bilan birga, maqolada Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi huzurida tuzilgan “Mahalla va oila” ilmiy-tadqiqot instituti faoliyati doirasida amalga oshirilayotgan ishlar ham o‘z aksini topgan

Maqola ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlar muammosiga bagʻishlangan. Oilada bola va ota-onalar oʻrtasidagi munosabatlar, farzand tarbiyasi, ikki tur vakillarining muloqot masalalari, yuzasida Sharq mutafakkirlari fikrlari va qarashlari, bikaryer oilalarda ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlarning oʻziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Bugungi kunda oiladek ta’sirchan ijtimoiy institut orqali bolalarni qadriyatlarga nisbatan e’tiqodni shakllantirish, va shu orqali oilaga nisbatan ijobiy-axloqiy munosabatlarni hosil qilish kabi dolzarb masalalar tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada oilaviy munosabatlarning sharqona qadriyatlar va islom ta’limoti bilan bog‘liqligining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari yoritilgan. Din, oila, qadriyat tushunchalari bir-biri bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatilgan. Avlodlar almashuvida oilaviy qadriyatlarni saqlab qolish muhim omil ekanligi ta’kidlangan.

Maqolada yosh oilalarda yuzaga keladigan nizolar ijtimoiy-psixologik hodisa sifatida ko‘rib chiqilib, mojarolarni hal qilishning sabablari, turlari va usullari tahlil qilinadi. Yosh oilaning munosabatlari va barqarorligini mustahkamlash uchun samarali muloqot va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish muhimligi ta’kidlangan.

Oila jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining eng muhim manbasi hioblanadi, oilaviy nizolarni bartaraf etish, uning ma’naviy saviyasini mustahkamlash, asrab-avaylash, barqarorligini ta’minlash, oilada xotin-qizlarning rolini rivojlantirish hamisha dolzarb masalalardan bo‘lib kelgan. Ushbu maqolada ham oila barqarorligining ijtimoiy mohiyati falasafiy jihatdan tahlilga tortilgan.

Maqola chet tillarini o‘qitish jarayonida oila, mahalla va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada nazariy asoslar va empirik ma’lumotlarni tahlil qilinib, talabalarning til muhiti va motivatsiyasini shakllantirishga yordam beradigan asosiy omillar aniqlandi. Chet tillarni o‘qitish samaradorligini oshirish uchun barcha manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi hamkorlikning innovasion modeli taklif etiladi.

Ushbu maqolada oiladagi zo‘ravonlik masalalari muhokama qilingan. Bu borada qabul qilingan qator qonun va qarorlar hamda ilmiy o‘rganishlarga asoslangan tavsiyalar va xulosalar keltirilgan.

Farzand tarbiyasi pedagogik, psixologik, tibbiy jixatdan juda murakkab va muhim ahamiyatga ega jarayon hisoblanadi. Maqolada xorij olimlarining farzand tarbiyasiga oid yondoshuvlari tahlil qilinadi. Farzandni to‘g‘ri tarbiyalash, ma’naviy, aqliy, ruhiy va jismoniy jixatdan sog‘lom shaxs sifatida shakllanishida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.

Maqolada oilaviy kitobxonlikning pedagogik ahamiyatini o‘rganish, oilaviy kitobxonlikni tashkil etish va rivojlantirish maqsadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari ochib berilgan. Maqolada oilalarda kitoxonlik madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik tizimi bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi

Ekologik nazorat nazoratning alohida va mustaqil ko‘rinishi sifatida nazorat qiluvchi subyekt va obyekt o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning yig‘indisi hisoblanib, ma’lumotlarni to‘plash, baholash va tegishli qarorlar qabul qilish kabi vositalarni o‘z ichiga oladi. Jamoatchilik ekologik nazorati, asosan, boshqaruvning kichik bo‘g‘ini bo‘lgan o‘zini o‘zi boshqarish organlarida (mahallalarda) olib borilishi boshqaruvning nomarkazlashgan prototipini namoyon etadi hamda mahalliy darajada qarorlar qabul qilish uchun zamin yaratadi. Boshqacha aytganda, mahalla – bu kichik boshqaruv organi sifatida barcha yo‘nalishlarda o‘zining eng yaxshi xususiyatlarini namoyon qiluvchi tuzilmadir.

Ushbu maqolada performativ yondashuv tushunchasi, performativ yondashuv asosida samaradorlikni oshirish, ilmiy nutqda og‘zaki va yozma performativ yondashuvning ahamiyati, xotin-qizlar bilan muvaffaqiyatli faoliyat yuritishda til va tafakkurning o‘zaro bog‘liqligi muhim omil ekanligi aniq bayon etiladi.

Ushbu maqolada dunyoning aksariyat mamlakatlarida kuzatilayotgan ijtimoiy o‘zgarishlar natijasida kelib chiqayotgan oilaviy nizolar, kelishmovchiliklar va ajrashishlar asosidagi ijtimoiy-psixologik deviant xulq-atvor dolzarb muammo sifatida tahlil qilingan. Jahon ta’lim hamda ilmiy-tadqiqot muassasalarida oila institutini mustahkamlashda erkak va ayolning oiladagi mavqeyi, ayollarning oiladagi o‘rni, er-xotinning o‘zaro bir-birini tushunishi, hissiy yaqinligi va shaxslararo munosabatlarining oilaviy munosabatlarga ta’sir darajasini o‘rganish bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda.

Ushbu maqolada oila muhitida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarni shakllantirishning bugungi kundagi ahamiyati, bu borada O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar mazmuni keng yoritilgan. Shuningdek, oilaviy qadriyatlar tizimida milliy-ma’naviy va zamonaviy qadriyatlarning ahamiyati ijtimoiy-psixologik nuqtayi nazardan tahlil qilingan.

Ushbu maqolada muloqotning umumiy xususiyatlari yuzasidan xorij olimlarining fikrlari tahlilga tortilgan. Shuningdek, maqola bo‘yicha o‘tkazilgan kichik tadqiqot natijalariga asosan oilada er va xotin muloqot madaniyatini oshirishga xizmat qiluvchi muloqotning umumiy tamoyillari keltiriladi.

Mazkur maqolada Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish va har tomonlama qo‘llab-quvvatlash maqsadida qabul qilingan qonunlar va amalga oshirilayotgan ishlar to‘g‘risida so‘z boradi.

Ushbu maqolada san’atga nisbatan mehr va muhabbat, qadirlash va e’zozlash, go‘zallikni ko‘ra olish va his qilishni o‘rganish, avloddan avlodga yetkazish yoritib beriladi. Bundan tashqari maqolada estetik tarbiya, badiiy ijod namunalarini nafaqat faol o‘zlashtirish, balki ularning estetik mohiyatini anglash va baholash qobiliyatini takomillashtirish kabi tushunchalar haqida so‘z boradi. Estetik tarbiya ham tarbiyaning asosiy qismi bo‘lib, o‘quvchining ahloqiga, hulq-atvoriga kuchli ta’sir qiladi va ota-onalarni ularni murg‘akligidan tarbiya qilishga chorlaydi.

Oilaviy ajrimlar turli sabablarga ko‘ra yuzaga kelgani holda, ajralish ham turli oqibatlarni keltirib chiqaradi. Mazkur maqolada oilaviy ajrimlar natijasida yuzaga keladigan oqibatlar, jumladan, ajrimning ijtimoiy-psixologik hamda farzandlar uchun oqibatlari, jamiyat uchun oqibatlari yoritib berilgan. Shuningdek, mavzu yuzasidan milliy tajriba bilan birga jahon tajribasi ham keltirib o‘tilgan.

Ushbu maqolada iqtisodiy omillarning oiladagi tazyiq va zo‘ravonlikka ta’siri namoyon bo‘lishi uning turlari yoritilgan, ijtimoiy-iqtisodiy holatdagi o‘zgarishlar hissiy dinamikaga, aloqa shakllariga va umumiy farovonlikka ta’siri va iqtisodiy omillarning oiladagi bosim va zo‘ravonlikka ta’sirini kamaytirish uchun kompleks yechimlari berilgan.