Maqolada autizm sindromli bolalarda kognitiv jarayonlar buzilishlarining psixologik omillari hamda uning amaliy jihatlari keltiriladi. Autizm sindromli bolalar hayotiy faoliyatiga to‘sqinlik qiluvchi omillar psixologik tahlil qilinib, ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ularning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvini amalga oshirish, tizimda ijtimoiy-psixologik xizmat ko‘rsatish xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu ilmiy muammo bo‘yicha o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar natijalari beriladi

Maqolada bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biri – maktabgacha yoshdagi bolalarda uchraydigan xavotirlanish holatlari psixologik hodisa ekanligi borasida olimlarning tadqiqotlari qarashlari va fikrlariga batafsil to‘xtab o‘tilgan. Shuningdek, insonning amaliy faoliyatida yuzaga keladigan muammolar orasida ruhiy holat bilan bog‘liq kamchiliklar alohida o‘rin tutishi, hozirda ota-onalar tomonidan farzandlarining haddan ziyod himoya qilinishi boladagi xavotirni yuzaga keltirishi mumkinligi, bu yoshdagi bolalarda uyat hissining yoshga bog‘liq namoyon bo‘lishi va uyatchanlik bilan bog‘liq individual hissiy reaksiyalardan xavotirlanish hissi paydo bo‘lishi holatlari to‘g‘risida ham ko‘plab tushunchalar yoritilgan.

Zamonaviy jamiyatda oila instituti chuqur oʻzgarishlarni boshdan kechirdi, bu, birinchi navbatda, bir nechta farzand koʻrish istagini boshqa, ijtimoiy jihatdan obroʻli istaklar bilan almashtirishda namoyon boʻldi. Jamiyatning demografik siyosati bu vaziyatni oʻzgartirishga qaratilgan. Bir nechta bolalarning tugʻilishi davlat nuqtayi nazaridan ustuvor vazifaga aylanadi. Biroq, ommaviy stereotiplar shundan iboratki, koʻp bolali oilalar bolalarning psixo-ijtimoiy rivojlanishining hodisasi va sharti sifatida noaniq baholanadi. Shu bois, koʻp bolali oilalarda voyaga yetayotgan o‘smir shaxslarning psixologik rivojlanish dinamikasiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-madaniy omillarni tadqiq etish dolzarb muammolardan biri sanaladi.

Bugungi kunda bolalardagi autizm spektrining buzilishi biologik sabablarga ko‘ra yuzaga kelishi va miya rivojlanishidagi buzilishlar natijasi hisoblanadi. Mutaxassis bolaning rivojlanishiga yordam berishni qancha erta boshlasa, kelajakda bolaning jamiyatga moslashishi shuncha oson bo‘ladi. Maqolada, shuningdek, maktab yoshidagi bolalarga yordam berish muhimligi ta’kidlangan.

Maqola ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlar muammosiga bagʻishlangan. Oilada bola va ota-onalar oʻrtasidagi munosabatlar, farzand tarbiyasi, ikki tur vakillarining muloqot masalalari, yuzasida Sharq mutafakkirlari fikrlari va qarashlari, bikaryer oilalarda ota-onalar va bolalar oʻrtasidagi munosabatlarning oʻziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Bugungi kunda oiladek ta’sirchan ijtimoiy institut orqali bolalarni qadriyatlarga nisbatan e’tiqodni shakllantirish, va shu orqali oilaga nisbatan ijobiy-axloqiy munosabatlarni hosil qilish kabi dolzarb masalalar tahlil qilinadi.

Mazkur maqolada oila tarkibining o‘zgarishi bola psixologik farovonligiga qanday ta’sir qilishi mumkinligi ochib beriladi. Xususan, er-xotin ajrashishi va ajrashgan juftliklarning boshqa odamlar bilan nikohga kirishishi farzandlarga salbiy ta’sir qiladi hamda bu ta’sir iqtisodiy, ijtimoiy va psixologik xususiyatlarga ega. Masalan, er-xotin ajrashganidan keyin bola moliyaviy, hissiy va vaqt kabi resurslardan mahrum bo‘ladi.

Oiladagi zo‘ravonlik nafaqat jismoniy tajovuz, balki ruhiy jihatdan ham insonga ma’naviy zarar beruvchi holat hisoblanadi. Oiladagi zo‘ravonlik ayniqsa, ayollar va bolalarga ta’sir qiladi. Ushbu maqolada oilaviy zo‘ravonlikni keltirib chiqaradigan omillar va sabablar ochib berilgan, shuningdek, Yevropada oilaviy zo‘ravonlik holatlari yoritilgan.

Ushbu maqolada bugungi kunda oiladagi ijtimoiy-ma’naviy muhitni sog'lomlashtirishda qaynona va kelin munosabatlarini yaxshilash, ular orasidagi o‘zaro nizolarni bartaraf etish, diniy qarashlarda oila muqaddasligi va uning barqarorligini saqlashda, avvalombor, uning ijtimoiy-ma ’naviy muhitiga ta ’sir etuvchi buzg ‘unchi qarashlardan xalos bo ‘lish xususidafikrlar misollar asosida bayon etilgan.

Maqolada erta bolalik autizmining psixologik xususiyatlari, autizm spektrida buzilishi bo‘lgan bolalarda hissiy aloqalar, ularning chet el psixologlari tomonidan oʻrganilganligi, klinik belgilari va ijtimoiy-psixologik xususiyatlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Maqolada sharq allomalari asarlarida yoritilgan farzand tarbiyasiga oid fikrlar tahlil qilingan. Farzand tarbiyasi jamiyatning maʼnaviy-axloqiy va ijtimoiy-iqtisodiy rivoji uchun asosiy vosita ekanligi haqida soʻz yuritilgan. Bolada halollik, toʻgʻrilik, adolat, mehribonlik kabi goʻzal sifatlar shakllanishida ota-ona unga beradigan tarbiyaning ahamiyati haqida soʻz boradi.

Oilaviy ajrimlar turli sabablarga ko‘ra yuzaga kelgani holda, ajralish ham turli oqibatlarni keltirib chiqaradi. Mazkur maqolada oilaviy ajrimlar natijasida yuzaga keladigan oqibatlar, jumladan, ajrimning ijtimoiy-psixologik hamda farzandlar uchun oqibatlari, jamiyat uchun oqibatlari yoritib berilgan. Shuningdek, mavzu yuzasidan milliy tajriba bilan birga jahon tajribasi ham keltirib o‘tilgan.

Ushbu maqolada bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning turlari, uning oqibatlari va unga qarshi kurashish yo‘llari keng yoritilgan. Maqolada Jahon sog‘likni saqlash tashkiloti va UNICEF kabi xalqaro tashkilotlarning statistik ma’lumotlariga asoslangan holda, dunyo va O‘zbekiston misolida bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlari tahlil qilingan. Shuningdek, Shvetsiya, Norvegiya, AQSh va Yaponiya kabi rivojlangan mamlakatlarning bu boradagi ilg‘or tajribalari o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda qabul qilingan qonunlar va milliy strategiyalar asosida amalga oshirilayotgan ijobiy islohotlar ko‘rib chiqilgan.

Jahonda rivojlanish davrida oilaning mustahkamligi, farovonligi doiraviy muhokamalarda avj olmoqda. Yurtimizda ham keng ko‘lamda oila mustahkamligi yo‘lida targ‘ibot va tashviqot ishlari olib borilmoqda. Mahallalarda xotin-qizlar faollari, hokim yordamchilari oilalarda “sog‘lom oila” shiori ostida turli ishlar olib borishmoqda.

Ushbu mаqоlаda turmush o‘rtog‘i nogiron yoki ruhiy kasal bo‘lgan аyоllаr bilаn psixologik ishlarni tashkil etish bo‘yicha metodik tavsiyalar berilgan

Voyaga yetmaganlar huquqbuzarligining oldini olishda davlat va jamiyat tomonidan qator tadbirlar va dasturlar amalga oshirilib kelinmoqda. Bu dasturlar bolalar, ularning ota-onasi va boshqa oila a’zolari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ularning o‘zaro munosabatlarni mustahkamlash va ijobiy odatlarni shakllantirish maqsadida amalga oshiriladi. Maqolada xorijiy davlatlardagi bir nechta samarali ijtimoiy pedagogik dasturlar tahlil qilingan.

Ushbu maqolada reproduktiv yoshdagi ayollar orasida oiladagi farzandlar sonini belgilovchi omillar, oilalarning ijtimoiy, iqtisodiy va demografik holatlarini o‘rganish bo‘yicha tadqiqot natijalari keltirilgan.

Maqolada o‘zbek mumtoz adabiyotining buyuk namoyandalari ijodida yosh avlod tarbiyasiga xos xususiyatlar o‘z aksini topgan. Jumladan, Mahmud Koshg‘ariy, Yusuf Xos Hojib, Alisher Navoiylarning bola tarbiyasiga oid asarlari.

Ushbu maqola aloqa va muloqotni yaxshilash uchun til grafik belgilarini uy muhitiga integratsiya qilishning afzalliklarini o‘rganadi. Kengaytirilgan va muqobil aloqa (KMA) tizimlarida keng qo‘llaniladigan til grafik belgilari og‘zaki muloqot muammolariga duch kelgan shaxslar uchun qimmatli vositani taklif qiladi. Uyda bu belgilardan foydalanishning afzalliklari orasida og‘zaki nutqi yaxshi bo‘lmagan shaxslar uchun muloqotni rivojlantirish, inklyuziv muhit yaratish, bolalarda erta til rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, umidsizlikni kamaytirish va boshqalar kiradi. Til grafik belgilarining sozlanishi va moslashuvchan tabiati oilalarga aloqa tizimlarini individual ehtiyojlarga
moslashtirishga imkon beradi, bu esa ko‘proq bog‘langan va kommunikativ oilani rivojlantirishga yordam beradi.

Zamonaviy mehnat migratsiyasi migrantlar oqimining koʻpayishi, ayollar va bolalar sonining ortishi, yangi mehnat migratsiyasini qamrab olish kabi jihatlar bilan ajralib turadi. XXI asrda migratsiya va mehnat migratsiyasi masalalari bilan bir qatorda migratsiyaning oilalar farovonligiga ta’siri muammosi ham oʻz dolzarbligini namoyon etmoqda. Maqolada migratsiya jarayoni psixologik va ijtimoiy jihatdan tahlil qilinib, oilalar barqarorligida migratsion munosabatlarning oʻrni boʻyicha amalga oshirilgan tadqiqot natijalari havola etiladi

Ushbu maqolada oilа vа оilаviy tаrbiyа mаѕаlаlаri, оilаdа bоlа tаrbiyаѕi vа ulаrning bilimi, tаfаkkuri, dunyоqаrаѕhi, krеаtivlik хuѕuѕiyаtlаri ѕhаkllаnib bоriѕhi осhib bеrilаdi. Оilа tаrbiyаѕi аѕоѕidа yоѕh аvlоddа krеаtivlik хuѕuѕiyаtlаrini ѕhаkllаntiriѕhning bir nесhtа јihаtlаrigа urg‘u bеriladi. Yoshlarda kreativlik xususiyatlarini qaror toptirishda xorijiy davlatlar tajribasi, Sharq mutafakkirlarining qarashlari yoritilgan. Shuningdek, yoshlarda kreativlik xususiyatlarini shaklllantirishda оtа-оnаlar o‘rtasida o‘tkazilgan tadqiqotning ayrim natijalari haqida fikr yuritiladi.

Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini o‘stirishda foydalaniladigan innovatsion metodlarning umumiy tahlili yoritiladi. Boshlang‘ich ta’lim yoshidagi o‘quvchilarning nutqini o‘stirishda xorijiy mamlakatlarda qo‘llanadigan innovatsion uslubiy vositalar hamda ularning qiyosiy tahlili keltirilgan. Bugungi kunda o‘quvchilar bilan ishlashda, ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim
yoshidagi o‘quvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda turli innovatsion metodlardan foydalanib dars mashg‘ulotlarini olib borishning zamonaviy tendensiyalari yoritib berilgan.

Zamonaviy jamiyat oʻzining oʻzgaruvchanligi va noaniqligi bilan ayollarga boʻlgan nuqtayi nazarni va undagi mavqeyini oʻzgartirmoqda. Ijtimoiy hayotning ayrim jabhalarida kamsitishlar davom etayotganiga qaramay, ayollar faqat erkaklarga xos boʻlgan ma’lum koʻnikmalarni egallab, tenglikka intilmoqda. Bu koʻnikmalar tufayli ayollar mustaqil qaror qabul qilish, oilasini boqish, yuqori lavozimlarni egallash va erkaklardan mustaqil hayot kechirish imkoniyatiga ega boʻlmoqda. Hayotiy muammolarni mustaqil ravishda yengib, ayol oʻzining xarakterini, jamiyatdagi xatti-harakatlarini va hayotiy yoʻriqnomalarini shakllantiradigan bir qator fazilatlarga ega boʻladi. Biroq, shunga qaramay, uzatilgan ayol qiyofasi mehribonlik, qoʻllab-quvvatlash, insoniylik, muloyimlik, hamdardlik, sezgirlik, moslashuvchanlik, vazminlik namoyon boʻladi. Biz, shuningdek, zoʻravonlikka salbiy munosabat, qoʻpollik va adolatsizlikning oʻtkir tajribasi, innovatsiyalarga boʻlgan talablarning pasayishi, ta’lim tartib-qoidalarini tezroq oʻrganishi, oila va bolalarga nisbatan oʻz munosabati aniqroq belgilab qoʻyilgani va jinsni baholashda koʻproq oʻzini tutganini qayd etamiz.

Ushbu maqolada jamiyatda huquqiy madaniyatning ustuvorligini ta’minlashda xotin-qizlar huquqlarini ta’minlash ijtimoiy zaruriyat ekanligi, ayollar faqatgina huquqlari to‘liq ta’minlangan jamiyatdagina yuksak huquqiy madaniyatli farzandlarni tarbiyalashi mumkinligi ta’kidlanadi. Muallif maqolada xalqaro va milliy qonunchilikda ayollar huquqlarini ta’minlash bilan bog‘liq normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilgan. Shuningdek, maqolada mamlakatimizda so‘nggi yillarda xotin-qizlarning huquqlarini ta’minlash sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning ustuvor yo‘nalishlariga e’tibor qaratilgan.

Ushbu maqolada ota-ona munosabatlarining o‘smirlar psixologik salomatligiga ta’sirini o‘rganish maqsadida adabiyotlar tahlili amalga oshirilgan. Unda ota-onalar o‘rtasidagi ziddiyatning bolalar ruhiy rivojlanishiga ta’siri qisqa muddatli va uzoq muddatli turlar bo‘yicha tavsiflangan. Xususan, ota-onalar tomonidan tanlangan tarbiya usullari bolalarning o‘z-o‘ziga baho berishi, qadrlashi, boshqalar bilan munosabatlar o‘rnatishi, hissiy va psixologik shakllanishiga juda katta ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan.

Oila masalasi har bir davrda barcha xalq va davlatlar ijtimoiy siyosatining asosiy masalalaridan hisoblanadi. Zero, har bir millat va davlatning kelajagini belgilab beruvchi asosiy strategik jihati oilaning qandayligi, poydevori nimaga qurilgani va farzandlar tarbiyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Xalqning bardavom va mangu yashashi aynan sog‘lom oilaviy munosabatlarga chambarchas bog‘liq.