Ijtimoiy pedagogika

Maqolada AQSH maktab tizimida kasbga yoʻnaltirish boʻyicha amalga oshirilayotgan tadbirlar tavsifi berilgan. O‘zbekistonda kasbga yo‘naltirish jarayonini takomillashtirish jarayoni dastlabki bosqichda. Muvaffaqiyatlarga qaramay, bu sohada muayyan qiyinchiliklar mavjud. Shu maqsadda xorij tajribasining ilg‘or tajribasi bilan tanishish, uni tahlil qilish va O‘zbekiston sharoitiga mos ravishda qo‘llashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Ushbu maqolada estetik tarbiya, kishilarda san’at asarlari, badiiy ijod namunalarini nafaqat faol o‘zlashtirish, balki ularning estetik mohiyatini anglash va baholash qobiliyatini takomillashtirish kabi tushunchalar yoritib beriladi. Bundan tashqari maqolada san’atga nisbatan mehr va muhabbat, qadirlash va e’zozlash, go‘zallikni ko‘ra olish va his qilishni o‘rganish, avloddan avlodga yetkazish haqida so‘z boradi. Estetik tarbiya ham tarbiyaning asosiy qismi bo‘lib, o‘quvchining axloqiga, xulq-atvoriga kuchli ta’sir qiladi va ota-onalarni ularni murg‘aklikdan boshlab tarbiya qilishga chaqiradi.

Mazkur maqolada bo‘lajak pedagoglarning og‘zaki va yozma nutq kompetensiyasini rivojlantirish, ularning kasbiy tayyorgarligida nutq texnikasi, fonetika, multimodal metodlar, amaliy mashg‘ulotlar va sahna nutqi kabi omillarning o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, o‘qituvchilik faoliyatida nutq madaniyatining ustuvorligi, o‘quvchilar bilan samarali muloqot yuritish, o‘z fikrini ravon ifoda etish ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida urg‘u berilgan. Maqola yakunida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining nutq madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ilgari suriladi

Ushbu maqola bo‘lajak pedagoglarning kognitiv kompetensiyalarini shakllantirishda neyropedagogik texnologiyalarning ijtimoiy-pedagogik ahamiyatini ilmiy va amaliy jihatdan o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada neyropedagogika va pedagogika fanlari asosida kognitiv kompetensiyalarni rivojlantirishning nazariy asoslari, amaliy metodlari va interaktiv yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada neyropedagogik texnologiyalarning ijtimoiy-pedagogik ahamiyati, pedagoglarning jamiyat va ta’lim tizimiga ijobiy ta’siri yoritilgan. Tadqiqot natijalari amaliyotga tatbiq qilinishi mumkin bo‘lgan metodik tavsiyalarni ishlab chiqishga imkon beradi.

Farzand tarbiyasi pedagogik, psixologik, tibbiy jixatdan juda murakkab va muhim ahamiyatga ega jarayon hisoblanadi. Maqolada xorij olimlarining farzand tarbiyasiga oid yondoshuvlari tahlil qilinadi. Farzandni to‘g‘ri tarbiyalash, ma’naviy, aqliy, ruhiy va jismoniy jixatdan sog‘lom shaxs sifatida shakllanishida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.

Ushbu maqolada performativ yondashuv tushunchasi, performativ yondashuv asosida samaradorlikni oshirish, ilmiy nutqda og‘zaki va yozma performativ yondashuvning ahamiyati, xotin-qizlar bilan muvaffaqiyatli faoliyat yuritishda til va tafakkurning o‘zaro bog‘liqligi muhim omil ekanligi aniq bayon etiladi.

Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim g‘oyalari va an’anaviy pedagogik qarashlarni uyg‘unlashtirish orqali talabalar befarqligini qanday qilib motivatsiyaga aylantirish mumkinligi haqida amaliy usullar ko‘rib chiqiladi. Jon Dyui, Lev Vygotskiy va Abdulla Avloniy asarlari asosida bu tadqiqot o‘quvchiga yo‘naltirilgan ta’lim, individual yondashuv va qo‘llab-quvvatlovchi o‘quv muhitining ahamiyatini ta’kidlaydi. Avloniyning axloqiy-falsafiy qarashlari, xususan, uning mashhur “Turkiy Guliston yoxud axloq” kitobiga asoslanib, mehnatsevarlik, o‘zini boshqarish va ongli ta’limning ahamiyatini ko‘rsatadi. Dyui ilgari surgan tajribaviy ta’lim konsepsiyasi faollik, tahliliy fikrlash va demokratik sinf muhitini rag‘batlantiradi. Vygotskiyning “Yaqin rivojlanish zonasi” nazariyasi esa ijtimoiy muloqotning o‘rganishdagi muhim rolini ko‘rsatadi. Maqolada ushbu turli yondashuvlarni birlashtirish orqali talabalarni ilhomlantirish va darsda faol ishtirokni kuchaytirish bo‘yicha kompleks
strategiyalar taklif etiladi.

Mazkur maqolada ijtimoiy pedagogikada ishontirish metodlarining mazmuni, ahamiyati va qo‘llash xususiyatlari tahlil qilingan. Ishontirish metodlari ijtimoiy tarbiya jarayonida shaxsning qarashlarini shakllantirish, ijobiy ta’sir ko‘rsatish va insonning ijtimoiy moslashuvini rivojlantirishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Maqolada ushbu metodlarning nazariy asosi va amaliyotdagi o‘rni yoritilib, samarali qo‘llash yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, pedagogning ishontirish jarayonidagi kompetensiyalari va uslublari xususida fikr yuritilgan. Ishontirish metodlari orqali shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim va tarbiya tizimini takomillashtirish imkoniyatlari tahlil qilingan

Hozirgi davrda inson o‘zi ixtiro qilgan texnologik vositalarning asiriga aylanib, yangi global inqirozni paydo qila boshladi. Bu inqiroz ekologik inqiroz sifatida ilmiy manbalarda qayd etila boshladi. Bugun global axborot makonida jahon hamjamiyati muhokama qilayotgan masalalardan biri – bu, shubhasiz, insoniyatning kelajakda yer yuzida omon qolishi, unga to‘siq bo‘layotgan global omillar mavzusidir. Shu jihatdan jamiyat uchun ideal darajadagi ekologik muhitni yaratish va uni kelajak avlodga bus-butun holicha qoldirish, jamoatchilikning ekologik savodxonligini oshirish, ekologik mas’uliyatini qaror toptirish va mustahkamlash – dolzarb vazifalardan biridir.

Ushbu maqolada bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning turlari, uning oqibatlari va unga qarshi kurashish yo‘llari keng yoritilgan. Maqolada Jahon sog‘likni saqlash tashkiloti va UNICEF kabi xalqaro tashkilotlarning statistik ma’lumotlariga asoslangan holda, dunyo va O‘zbekiston misolida bolalarga nisbatan zo‘ravonlik holatlari tahlil qilingan. Shuningdek, Shvetsiya, Norvegiya, AQSh va Yaponiya kabi rivojlangan mamlakatlarning bu boradagi ilg‘or tajribalari o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda qabul qilingan qonunlar va milliy strategiyalar asosida amalga oshirilayotgan ijobiy islohotlar ko‘rib chiqilgan.

Ushbu ishda maktab o‘quv dasturlarida huquqiy bilimlarning o‘rni va mazmuni tahlil qilinadi. Tadqiqotda huquqiy tarbiyaning uzluksizligi, fanlararo integratsiya orqali o‘quvchilarda huquqiy ong, mas’uliyat va ijtimoiy faollikni shakllantirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, boshlang‘ich, o‘rta va yuqori sinflarda huquqiy tushunchalarning berilish bosqichlari, ularning ta’lim jarayonidagi ahamiyati va yoshlar huquqiy madaniyatini rivojlantirishdagi roli ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.

Mazkur maqolada masofadan o‘qitishning metod, texnologiya va vositalari batafsil bayon etilgan. Oliy adabiy ta’limda masofadan o‘qitish metodikasi yuzasidan tajriba-sinov ishlari natijalari bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, xalqaro standartlar va ayrim xorijiy davlatlarning ilg‘or tajribasi o‘rganilgan holda ijobiy jihatlarini takomillashtirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar keltirib o‘tilgan.

Maqolada ma’naviy qadriyatlar doimo boyitilib, ma’naviyat orqali singdirilganligi va bu o‘smirlarni oilaviy hayotga tayyorlashda juda muhim ekanligi qayd etilganligi, ma’naviy qadriyatlar o‘smirlarning oilaviy hayotga tayyorlanishida ham barcha ehtiyojlarini qondirishga, ta’minlashga xizmat qiladigan, ota-bobolar tomonidan shakllantirib kelinayotganligi keltirilgan.

Ushbu maqolada Sharq allomalarining oila va oilaviy munsabatlar haqidagi qarashlari tahlilga tortilgan.Ularning qarashlarida nafaqat oila xususida, balki oiladagi tarbiya, odob-axloq qoidalari ham batafsil yoritilgan bo‘lib, mazkur qarashlarni hozirgi kunda ham yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlashda qo‘llasa bo‘ladi, ya’ni bular bugun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.

Ushbu maqolada muloqotning umumiy xususiyatlari yuzasidan xorij olimlarining fikrlari tahlilga tortilgan. Shuningdek, maqola bo‘yicha o‘tkazilgan kichik tadqiqot natijalariga asosan oilada er va xotin muloqot madaniyatini oshirishga xizmat qiluvchi muloqotning umumiy tamoyillari keltiriladi.

Ushbu maqola oila va maktab o‘rtasidagi hamkorlik o‘smirlarning aqliy rivojlanishiga qanday ta’sir qilishini tahlil qiladi. Oila va maktab birgalikda ishlashi aqliy qobiliyatlar, akademik natijalar va shaxsiy o‘sishga qanday ijobiy ta’sir ko‘rsatishini o‘rganadi. Maqolada oila va maktab birgalikda ishlashining turli usullari, jumladan, aloqa strategiyalari, umumiy mas’uliyat va hamkorlikdagi faoliyatlar keltirilgan

Ushbu maqolada san’atga nisbatan mehr va muhabbat, qadirlash va e’zozlash, go‘zallikni ko‘ra olish va his qilishni o‘rganish, avloddan avlodga yetkazish yoritib beriladi. Bundan tashqari maqolada estetik tarbiya, badiiy ijod namunalarini nafaqat faol o‘zlashtirish, balki ularning estetik mohiyatini anglash va baholash qobiliyatini takomillashtirish kabi tushunchalar haqida so‘z boradi. Estetik tarbiya ham tarbiyaning asosiy qismi bo‘lib, o‘quvchining ahloqiga, hulq-atvoriga kuchli ta’sir qiladi va ota-onalarni ularni murg‘akligidan tarbiya qilishga chorlaydi.

Maqolada oilaviy kitobxonlikning pedagogik ahamiyatini o‘rganish, oilaviy kitobxonlikni tashkil etish va rivojlantirish maqsadida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari ochib berilgan. Maqolada oilalarda kitoxonlik madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik tizimi bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi

Oilalarda bir qator ijtimoiy fazilatlar qatorida tolerantlik ham muhim ahamiyatga ega. Shu jihatdan mazkur maqola oilada tolerantlik fazilatlarini shakllantirishda mahalla tashkilotlarining ahamiyatini yoritib beradi.

Maqolada milliy ta’lim tizimini rivojlantirishda oila va undagi ta’lim muhitining rivojlanganligi ijtimoiy-pedagogik zarurat ekanligi bayon qilingan. Xalqaro baholash tadqiqotlarida ham oila, oiladagi ta’lim muhiti kabi ijtimoiy-pedagogik jihatlarga keng e‘tibor qaratilgan. O‘quvchining ta’limda muvaffaqiyatga erishishida oiladagi ta’lim muhitining shakllangani hamda ota-onalarning ta’limga bo‘lgan ijobiy munosabati hal qiluvchi ahamiyatga ega ekani ta’kidlangan. Maqolada, shuningdek, oilada ta’lim muhitini rivojlantirish bilan bog‘liq muammolar tahlil qilingan

Oilaviy muloqot hamisha oilaviy munosabatlar ichida eng muhim va dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu maqolada ham muloqotning, muloqot madaniyatining ijitmoiy-pdeagogik jihatlariga e’tibor qaratilgan. Bu borada mamalakatimiz olimlarining fikrlari ham tahlilga tortilgan.

Ushbu maqolada oilaviy nizolarni hal qilishda mediatsiya usulidan foydalanishning afzal tomonlari MDH mamlakatlari misolida ochib berilgan. Shuningdek, oilaviy nizolarni bartaraf etishning alternativ yo‘llarini amaliyotda qo‘llash borasida e’tibor qaratilishi hamda mamlakatimiz qonunchiligi tizimiga implementatsiya qilinishi mumkin bo‘lgan jihatlar xususida ham so‘z yuritiladi.

Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida kreativ yondashuv asosida mustaqil ta’limni tashkil etishning didaktik imkoniyatlari xususida ma’lumotlar aks ettirilgan. Mustaqil ta’lim o‘quv materialini mustaqil o‘zlashtirish, murakkablik darajasi turlicha bo‘lgan topshiriqlar, amaliy
vazifalarni auditoriyada hamda auditoriyadan tashqarida ijodiy va mustaqil bajarish asosida nazariy bilim, amaliy ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilgan tizimli faoliyat ekanligi ta’kidlangan. Mustaqil ishlar didaktik maqsadi, vazifasi, murakkablik darajasi, kimga (individual yoki jamoa uchun) mo‘ljallanganiga qarab bir-biridan farq qiladi. Bundan tashqari, talabalarning mustaqil ta’limini tashkil etishda kreativlik usullaridan foydalanish juda muhim sanaladi.

Maqolada ota-onalarning kompetensiyasi ta’rifi va mohiyati ko‘rib chiqilib, uning o‘ziga xosligi va bola tarbiyasidagi roli belgilangan.

Mazkur maqolada o‘quvchilarda kreativlik (ijodiylik) qobiliyatini rivojlantirishda ota-onalarning roli, oilaviy tarbiya jarayonida yaratiladigan psixologik-pedagogik muhit va gender tenglik omilining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, ota va onaning bola tafakkuri, ijodiy fikrlashi hamda o‘zini ifoda etishiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Maqolada milliy va xorijiy tajribalar, amaliy misollar ham keltirilib, oilaviy tarbiyada kreativ muhitni shakllantirish yo‘llari taklif etilgan.